Türkiye Batılı emsallerinin 19. Yüzyılda yaşadığı büyük bir toplumsal dönüşümü 20. Yüzyılın ikinci yarısında yaşayabildi. Nüfusunun çoğu köylü olan bir ülkeden çoğunluğu kentli olan bir ülkeye dönüşmek bir mekânsal dönüşümden çok daha fazlasıydı. Bunun nasıl bir ekonomi-politik dönüşüme tekabül ettiği bu yazıya sığmaz ama en önemlisi sosyolojik anlamdaki (dini değil) cemaat yapılarının kırılması, bireyleşme ve orta-sınıflaşma süreçleri bu toplumsal değişimle birlikte yaşandı.

Kentleşme ve bireyleşme demek bütün modernleşme pratiklerinde de gördüğümüz üzere kamusal alanda kadının rolünün, görünürlüğünün, etkisinin ve gücünün artması; toplumsal, ekonomik ve politik bir aktör haline gelmesi demektir.

ESKİ TÜRKLERDE KADIN

Tabii burada Batı-merkezli yaklaşımların toptancı genellemelerinden uzak durabilmek önemli. Türkiye herhangi bir modernleşen 3. Dünya Ülkesi değil. Türk Milleti de herhangi bir millet değil.

Batı dillerinin hemen hepsi gramatik cinsiyete sahiptir. Yani biz Türklerin üçüncü tekil şahsı 'o' ile ifade ederken Batı dillerinde ve bazı doğu dillerinde cinsiyet ayrımı daha üçüncü tekil şahsı ifade ederken vardır. Hatta birçoğunda eşyaların bile cinsiyeti vardır. Mesela sandalye erilken masa dişil olabilir.

Dil toplumsal gerçekliğin inşa edildiği ve yansıdığı en önemli toplumsal kurumdur. İşte bu nedenle de birçok dilde gramatik cinsiyete, eşyalara cinsiyet atfetmeye rastlanırken Türkçe'de bunlara rastlanmaması Türklerin kadim kültüründe ve toplumsallığında aranabilir.

Türklerde kadim göçer hayatının etkisi ile hem erkeğin hem kadının savaş ve devlet yönetme dahil tüm toplumsal faaliyetleri birlikte yapıyor olmaları dile de yansımış, kadının güçlü rolü dilde bir gramatik cinsiyetin oluşmamasında önemli bir etken olmuştur. Neticede ataerkillik daha çok tarım toplumlarında görülür ve diğer tarım toplumlarında rastlanan ataerkillik esas olarak Türkler'de yerleşik hayata geçiş sonrası kurumsallaşmıştır. Lâkin yerleşik hayata geçişin daha çok Türklerin Müslüman olması sonrası gerçekleşmesi, İslâmiyet'in de kadın haklarını, kadının ailedeki ve toplumdaki güçlü rollerini vurgulayan ve cinsiyetçi tahakkümü kısıtlayan bir din olması yine Türklerde kadının rolünü farklı kılmıştır.

MODERNLİK VE KADIN

Bizim modernleşmeyi Batılılaşmayla eşitleyen, kompleksli ve Batıcı/mandacı modernleşme anlayışımızın son 200 yıldaki hegemonyası malum. İşte bu hegemonya Türkiye'de kadınların yaşadığı tüm sorunların kaynağını İslâm dininde ve Türk kültüründe arayan İslâm ve Türk karşıtı zihniyette de göze çarpıyor.

Her ne kadar Azerbaycan'dan 16 yıl sonra bile olsa, kadınlara seçme ve seçilme hakkını erken dönemde veren ülkelerden biri olmamız önemli. Ama seçilme hakkını ancak 2015'te toplumun önemli kesimini oluşturan başörtülü kadınların Meclis'e girebilmeleri sayesinde tam olarak gerçekleşmiş olması bizim için kara bir leke.

Düşünebiliyor musunuz 2015'e kadar hala Türk kadınlarının çoğunun seçilme hakkı yoktu! Bu konuda muhalefetin cinsiyetçi tepkilerine rağmen AK Parti ve MHP'nin başarısı not düşülmeli. AK Parti ve MHP'nin bir başka başarısı da 12 Eylül'le başlayıp 28 Şubat'la zirveye çıkan üniversitelerdeki başörtüsü zulmünü bitirmeleri olmuştur.

Türkiye'nin kentleşmesi ile birlikte kadının eğitim ve iş gibi kamusal alanda var olma mücadelesi başka bir aşamaya geçmiş ancak Türkiye'nin mandacı-faşistleri kendi Batıcı komplekslerini kadın bedeni üzerinden yasaklar tanımlayarak gösterip kadınları engellemeye çalışmışlardır. Kadın kıyafetine yönelik koydukları yasaklar Batıcı bir cinsiyetçiliğe dayandığı kadar İslâm düşmanlığına da dayanmaktadır.

Peki muhafazakârların tavrı nasıl?

Devam edeceğiz.