Güzeller güzeli Bakü'nün caddelerinde büyük bir gurur ve coşku... Yıllarca çekilen acıların, maruz kalınan zulmün, hissedilen hüznün ardından gelmiş büyük bir zaferin ve hasret kalınana kavuşmanın coşkusu bu...

Karabağ Zaferi'nin yıldönümünde her yer Azerbaycan ve Türkiye bayraklarıyla donatılmış... Törene katılan herkesin gururla kabaran göğsünde ise bir sembol dikkati çekiyor. Sembole dikkatli bakıldığında kuşa benzeyen bir çiçek var... Adı: Hâr-ı bülbül...

Tarih boyunca Türk-İslam edebiyatında ve tasavvuf kültüründe diken, gül ve bülbül metaforları sıklıkla kullanılmıştır. Bu bağlamda "bülbül", aşkı uğruna kendini feda eden âşığı; "gül" ise sevgiliyi, ilâhî aşkı ve mâşûku sembolize eder. Diken ve bülbül metaforlarının bir araya gelmesi ise âşığın, dikenin can yakmasına rağmen sevdasından vazgeçmeyişini ve sevdiği uğruna fedakârca mücadele edişini temsil eder.

Geçmişte bu sembolün kullanımına bakıldığında, diken bir engeli; bülbül ise bu engellere rağmen sevdiğinden vazgeçmeyen bir âşığı simgeler. Bu yorum tasavvufi bağlamda da geçerlidir; burada diken, ilâhî aşka ulaşma yolunda aşılması gereken zorlukları ve engelleri ifade etmektedir.

Peki, Karabağ zaferinin yıldönümünde neden hâr-ı bülbül sembolü bu kadar yaygın kullanılıyor?

Genel inanışa göre hâr-ı bülbül çiçeğinin anavatanı Karabağ'ın Şuşa şehrindeki Çıdır Ovası'dır. İşgal döneminde ayrılığın, yitirmenin, esaretin sembolü olmuş; savaş sırasında da Azerbaycan Türkleri arasında bülbülün güle ulaşma çabası kültürel olarak işlenirken, bülbülün güle ulaşmasında aşılması gereken engel olarak diken (hâr) motifi ön plana çıkarılmıştır. Dikenin battığı bülbülse şehitleri ve gazileri sembolize etmiştir.

Çıdır Ovası'nın hâr-ı bülbülün anavatanı olması, ovada savaş öncesi Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın dans ederek (reks eyleyerek) gerçekleştirdiği gövde gösterisi hatırlardadır. Savaş sonunda kurtarılan Şuşa'daki aynı yerde, Çıdır Ovası'nda bu kez Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın birlikte müzik ve danslarla zaferi kutlaması da Türk'ün kolektif hafızasına gururla kazınmıştır.

Ayrıca, kutlamalar sırasında Aliyev, Erdoğan'a hâr-ı bülbül çiçeğini zaferin sembolü olarak hediye etmiştir. Böylece hem Çıdır Ovası hem de bu ovada yetişen ve ovayla özdeşleşen hâr-ı bülbül çiçeği, Azerbaycan'ın vatan mücadelesinin, zaferinin ve millî kimliğinin önemli bir sembolüne dönüşmüş; bu sembol, bizzat Azerbaycan Devleti tarafından da sahiplenilmiştir.

Bülbül artık özgürleşmiş, "gül"e kavuşmuştur. Hüznün, hasretin, esaretin sembolü olan hâr-ı bülbül artık zaferin, kavuşmanın, hürriyetin sembolü haline gelmiştir.

Neticede, her millet gibi biz Türkler de millî kimliklerini tarih içerisinde oluşturduğumuz ortak hafıza, ortak kültürel kodlar ve semboller üzerine inşa ettik.

Kültürel semboller 'ben'i, 'biz' kılan; aidiyet duygusunu oluşturan öğelerdir. Bu semboller bireyin milletle, toplumun da millî devletle kurduğu duygusal bağın taşıyıcılarından biri olurken; millî idealizmin oluşmasında sürükleyici bir güce dönüşmektedir.

Karabağ'da yetişen ve tarih boyu Azerbaycan'da önemli bir kültürel öğe olan hâr-ı bülbül çiçeği bugün artık önemli bir millî sembole dönüşmüştür.

Benim her daim hayran kaldığım, Azerbaycan Türklerinin sahip olduğu millî şuuru ve idealizmini bugün artık başta Türkiye Türkleri ve Türkistan olmak üzere tüm Türk Dünyası'nda daha da güçlü bir şekilde tahkim etmek gerekmektedir.

Kazanılacak nice zafer, aşılacak nice engel, kavuşulacak nice kızıl elma bizi beklemektedir. Bunun yolu da böylesine krizlerle dolu bir dünyada ayakta kalmamızı sağlayacak bir idealizmle Türklük şuuruna sahip olmaktan ve birlik olmuş bir Türk Dünyası'ndan geçmektedir.