İran'ın, ABD uçak ve helikopterlerini İsfahan yakınlarında vurmasına ilişkin iki senaryo var.
Birincisi Trump'ın anlattığı senaryo.
Hollywood yapımcılarına senaryo önerisi olarak alayla da karşılanan bu senaryoya göre;
Amerikan savaş uçağı İran'daki hedefleri vurma görevindeyken İran tarafından vuruldu. Pilot kurtuldu ve saklandığı yerden şifreli haberleşme ile yerini bildirdi; Amerikan özel birlikleri tarafından filmlere konu olacak bir operasyonla kurtarıldı, ağır yaralı olarak Kuveyt'e götürüldü, tedavi altına alındı.
İkinci senaryo;
ABD, İsfahan yakınlarında olduğu raporlanan nükleer tesisten, zenginleştirilmiş uranyumu almak için bir operasyon planladı. Buna göre, önce savaş uçakları ile bölgede bombardıman yapılarak hava saldırısı görüntüsü verilecek ama aynı anda kargo uçakları ve helikopterlerle bölgeye nükleer maddeyi taşıyacak özel ekip ve ekipmanlar ile koruma göreviyle özel birlikler gönderilecek, hava bombardımanı gölgesinde uranyumu alıp çıkacaklardı.***Pist ve enkaz ile yerin konumu:
Enkazın bulunduğu pist, İsfahan'ın 50 km güneyinde bir tarım arazisinde, muhtemelen acil durumlar için pist haline getirilmiş toprak bir düzlük.
Uçak enkazından biri HC-130J Combat King II arama kurtarma modeli, diğeri MC-130J özel operasyon modeli.
Helikopter enkazından biri MH-60G Pave Hawk veya Black Hawk taarruz modeli, diğeri dar alanlarda, kurtarma ve sızma amaçlı özel operasyonlar için geliştirilmiş küçük ve yüksek hareket kabiliyetine sahip MH-6 Little Bird modeli.
Bu 4 aracın yumuşak zeminli pistte birbirine yakın vaziyette imha edilmiş olmaları inişten sonra imha edildiklerini gösteriyor.
Bazı ciddiye alınabilir analizler, ayrıca bir MQ-9 Reaper insansız hava aracının da bölgede düşürüldüğünü teyit ediyorlar.
ABD hava araçlarının bu noktaya erişimi ancak Irak veya Basra Körfezi'nin batı kıyıları olabilir. Bu da 450 ila 800 km arasında bir uçuş mesafesi demek.
Bu mesafe C130'lar için 45 dakika ile 1 saatlik bir uçuş demek.
Little Bird'in uçuş menzili ise 430 km civarında.
Bu verilerin çoğu BBC ve Reuters tarafından yayınlandı.***Birinci senaryoya göre;
Nakliye uçağı, düşürülen F-15'in pilotunu kurtarmak için kullanılacak Little Bird operasyon helikopterini taşıyordu.
İkinci uçakta operasyon timi bulunuyordu.
Uçaklardan biri güvenle indi ve pistin ucunda bekledi. Diğeri inişte zemine saplandı. Böylece pist iki uçak için de kullanılmaz hale geldi ve imha edilmeleri gerekti. Little Bird helikopteri de ya inişte zarar gördü veya dönüş uçuşu için mesafe uzun olduğu için imha edildi.***Bu senaryo, üç durumu açıklamıyor:
Görev, düşen pilotu kurtarmak ise bu görev için üretilmiş Little Bird helikopteri ile operasyon ekibi de nakliye uçağıyla taşınabilirdi, operasyonel C130 neden vardı?
Yeterli uçuş menziline (500 km+) sahip Black Hawk neden imha edildi?
Aradan geçen saatler boyunca, ikinci kurtarma uçağı ve timleri nasıl 'gizlice' herkesi kurtarabildi? Hangi piste indi, nasıl bölgeden çıkabildi?***Sonuç olarak;
İki C130 ve biri imha edilen muhtemelen daha fazla helikopter, ortalama 500 km mesafeden ve en az yarım saati İran hava sahasında olmak üzere havada kalıyor.
Bunun bir o kadar da dönüşü var ve her iki durumda da İran'ın bu uçakları görme ve vurma için en az 1 saat zamanı var.
Süpersonik ve hipersonik füzelere, ayrıca kısa menzilli birçok füzeye ve kamikaze dronlara sahip bir ülke için bu keklik avından daha kolay...***İran, iddialarında haklı olabilir.
Operasyonu izlediği ve başarısızlığa uğrattığı senaryosu, eldeki verilere göre en olası senaryo.
Pilotun ve 'kurtarma' ekibinin akıbetine dair görüntü ABD tarafından da verilmedi, İran tarafından da...
Kimin öldüğü, kimin kaldığı henüz teyitli değil.
Pilot ele geçirilmiş ve/veya pistteki ABD ekibinde düşüşten veya İran saldırısından kaynaklı ölüm olmuş olabilir mi?
Öyle olsa İran bunu açıklamaz mıydı?
Normal şartlarda evet, açıklardı, hem de gövde gösterisiyle...
Ama Trump'ı pazarlığa zorlayacak bir koz olarak da tutuyor olabilir mi?
Bu şartlarda evet, tutuyor olabilir.
Trump'ın birinci senaryoyu yazmasına bakılırsa, bu daha olası gibi duruyor.
Son ateşkes önerisi ve İran'ın 'saldırmazlık güvencesi' olmadan bunu kabul etmeyeceğini önden duyurması, elinin güçlü olduğuna güvendiğini gösteriyor.***Her durumda bu enkazdan bir film çıkar.
Ama uçak enkazından mı yoksa siyasi enkazdan mı, onu görmek için biraz bekleyeceğiz.

Dubai'ye güvenli alternatif İstanbul

Cumhurbaşkanı Erdoğan, dünkü Kabine toplantısından sonra yaptığı açıklamada, Türkiye'yi "küresel çokuluslu şirketler için bir güvenli merkez" olarak tanımladı.
Rusya'nın küresel şirketleri için Avrupa ve ABD kapıları zaten kapalı.
Çin şirketleri için de iyice daraldı.
Körfez ülkeleri, özellikle Abu Dabi ve Dubai, çok uluslu şirketler için bu kapıların nisbeten aralık tutulmasını sağlayan iş ve ticaret havzalarıydı.
İsrail ve ABD'nin İran'a saldırısı, İran'ın da bu saldırılara karşılık verirken, ABD üslerinin bulunduğu ülkeleri de misilleme kapsamına alması, bölge ülkelerini şirketler için güvensiz hale getirdi.
Erdoğan, bir yandan ateşkes ve barış için çaba gösterirken, bir yandan da, en azından herşey düzelene kadar, hem bu ülkelerin şirketlerine hem bu ülkelerde iş yapan şirketlere güvenli bir alternatif sundu.