ABD Başkanı Donald Trump, NATO Ankara Zirvesi öncesi, "Türkiye KAAN savaş uçakları için F110 jet motorları ve F-35 savaş uçaklarını geri istiyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan için bir hediye paketiyle mi gidiyorsunuz" sorusuna cevap verirken, "Sanırım öyle. Muhtemelen onu çok mutlu edecek bir şeyler yapacağım" dedi.
Trump, jet motoru ve F-35 ifadelerini kullanmadı ama soruyu da düzeltmedi, sahiplendi.
Hemen ertesi gün de Beyaz Saray, 'motor satışını' onaylaması için Kongre'ye bildirimde bulundu ve "Trump yönetiminin Kongre'de olası engelleri aşmak için gerekirse özel yetki kullanacağını" basına sızdırdı.
Bu, Trump'ın 'çok büyük bir çaba sarf ettiği' mesajı olarak ABD medyasında büyütüldü, bizde de büyük ölçüde böyle değerlendirildi.
Yanlış değil, Türkiye de bunu istiyordu, hal yoluna girdi.
Ama rahatsız eden bir şey var.

***

İngilizcede bir deyim var: Low-hanging fruit/alçak daldaki meyve...
İkili ilişkilerde, devletler, kurumlar, şirketler ya da kişiler arasında olsun, zahmetli, zor, karmaşık işler arasında en kolayını seçerek başlamak anlamında da kullanılır. Böylece güven ve motivasyon sağlanır, sonraki zorlukların aşılması kolaylaşır.
Ama farklı iki kullanım alanı daha vardır:
Asıl konuyu ertelemek, baskıyı azaltmak için 'ağza bir parmak bal çalma' kabilinden bir adımı 'büyük' göstermeyi de ifade eder. Bunun için de bir deyim var; Giving crumbs and calling it a feast/Kırıntı verip buna ziyafet demek!
Mecbur kalınan, iki tarafın da çıkarına olan ya da karşı tarafın hakkı olan bir şeyi 'büyük fedakarlık' gibi sunarak, muhatapta borçluluk duygusu yaratmak, fedakarlık, iyilik sırasını onun tarafına geçirmek için de kullanılır.

***

ABD ile askeri ilişkilerin tamirinde 'kolaydan başlamak' doğru bir yol.
Ancak kolay olanla 'yetinmeye razı olmak' doğru değil.
Zira, Türkiye'yi F-35 projesinden dışlayan, savaş uçağı ve ekipman ambargosu koyan kararı da, "ABD'nin hasımlarıyla yaptırımlar yolu ile mücadele (CAATSA)" yasasına dayalı olarak Trump almıştı.
Şimdi, parası ödenerek 'motor' satışını sağlamak sadece 'en kolay adım' olarak kalamaz, asıl sorunu çözecek 'kolaylaştırıcı adım' olursa anlamlı olur.

***

Beyaz Saray'dan yapılan açıklama, 'fedakarlık' sızdırması ve ABD medyasının bunu sunum biçimi, uluslararası ilişkilerde 'stratejik taviz yönetimi' diye bilinen bir taktiğe işaret ediyor.
Beyaz Saray, kapsamı daraltmaya çalışmış.
Trump'ın, Erdoğan'ı 'çok mutlu edecek' derken, sadece jet motorunu kastettiğini sanmıyorum.
Çünkü soru sadece 'KAAN için test motorlarını' değil, F-35'leri de kapsıyor ve Trump bu ayrımı yapmadan cevap verdi.
Türkiye'nin F-35 programına geri dönmesi ise CAATSA yaptırımlarının kaldırılmasını gerektirir.
ABD Başkanı 'NATO müttefiki' olarak Ankara'ya gelecek ama ABD hâlâ Türkiye'yi 'hasım' kapsamında tutacak!
Ayrıca, ABD ile Türkiye arasında, "Türkiye'nin yeni bölgesel (Avrupa/Asya/Ortadoğu) konumu"na dair güçlü bir uzlaşma var gibi görünüyor. Böylesi bir uzlaşma 'hasım' imasını bile kaldırmaz.
Hem Trump, birkaç yüz milyonluk satışla yetinecek biri de değil, milyarlık F-35 projesi dururken...
Ve Kongre'yi zorlamak söz konusu olacaksa, bunu daha anlamlı bir çıkar için yapmak daha Trump tarzı bir şey olur.
Tabii, gelene kadar 'her şeyi birden vermeyelim' bürokrasisi ya da Türkiye karşıtı lobi aksine ikna etmezse...

'Yenikapı ruhu'na davet

Başkan Erdoğan, geçen hafta, "Tekrar bir Yenikapı ruhu aranıyorsa, bunun zemini Terörsüz Türkiye sürecidir" dedi; FETÖ darbe girişimi sonrası Yenikapı'da oluşan siyasi dayanışmaya işaret ederek.
O dayanışmanın taraflarından biri CHP Genel Başkanı Kemal Kılıçdaroğlu'ydu. Hemen sonra, FETÖ ajanlarına uyup FETÖ ile mücadeleye 'darbe' deme talihsizliğine düşmüştü; ancak bugün "FETÖ ajanlarını zamanında fark edemediği" için özür dilemesi, onu yeniden 'Yenikapı ruhu'na davetin muhatabı yapıyor. Bu çağrıya destek vermesi, özrünün gereğini yaptığının da kanıtı olur.

Fransa, Ankara'dan o tepkiyi duymak istemez

Türkiye ve ABD birçok konuda 'ortak görüşe' sahip.
ABD artık, Türkiye'nin, "İsrail barışı sabote ediyor, enfekte ediyor" görüşünü de dillendiriyor; dahası ABD'de büyüyen 'milliyetçi' siyaset tabanı bunu bağırarak söylüyor.
İsrail, bu enfeksiyonu Doğu Akdeniz'e yaymak için Kıbrıs Rum Yönetimi ve Yunanistan'la da işbirliği yapıyor.
Ancak, Fransa'nın Kıbrıs'ta askeri varlık oluşturma girişimi ile bu enfeksiyona katkıda bulunması tuhaf.
Ankara buna 'serinkanlı' bir tepki verdi. Ama 'bundan ibaret kalmayabileceği' mesajını da içeren bir tepkiydi bu.
Ankara, "Fransa'nın Ada'ya asker konuşlandırma girişimini tehdit olarak algılıyoruz" da diyebilir.
Bu da Paris'in çıkarına olmaz.

Terörsüz Türkiye yasaları ve iki kritik endişe

Terörsüz Türkiye için gerekli yasal düzenlemeler TBMM kapanmadan hazırlanıyor.
Terör örgütünün 'tüm silahları bıraktığının tespit ve teyidi' konusu hâlâ mutlak şart, ancak önce örgütün dağıtılması için yasal düzenlemeler yapılmasına engel görülmüyor.
Düzenlemeler genel çerçeve olarak, "Türkiye'de doğrudan kanlı eylemlere karışanların" dışında kalanları kapsayacak. Her konunun siyaset içinde tartışılması ve çözüm aranmasına yönelik güvenceler sağlanacak; yeniden bir radikalleşme için bahane bulunmasına izin verilmeyecek.***Ancak iki kritik konuda devletin endişelerini de giderecek: Örgüt feshedilmiş ve militanlar dağılmış görünür, Türkiye'ye gelebilecek durumda olanlar da gelir; ancak örgütsel ağlarını koruyabilir ve 'her an silahlanabilecek milis yapılanması' olarak hazır bekleyebilirler.
Siyasi temsiliyet (DEM Parti), böylesi bir 'gölge yapı'nın kontrolünde, vesayetinde kalabilir.
Bu endişeler için güçlü bir güvene ve bu güveni teminat altına alacak yasal altyapıya ihtiyaç var. Zira halen, Türkiye'nin hem içeride hem Suriye ve Irak'ta örgütü etkisiz kılmasına dayanarak, 'daha fazlasına gerek yok' düşüncesi de yaygın. Ve o kamuoyunun ikna edilmesi, güven duyması gerekiyor.