Şüphesiz güncelde olduğu gibi tarihte de kimse eleştiriden layüsel değildir. Ancak eleştirinin saygı ve nesnellik özelliklerini taşıması gerekir. Bir fikir varsa, bu demagoji, üslupsuzluk, şahsilik ve nefretle bezendiği oranda değerini yitirir ve biz de bir fırsattan mahrum kalırız.

***

Ülkemizde “tarihimizle” ilgili tartışmaların oldukça nesnellikten uzak ve meşrebe göre yapıldığı göze çarpıyor. Hani kategorik olarak Atatürk, İnönü, Menderes, Özal vd. sevgilisi/düşmanı olmak zorundaymışız gibi.

***

Mesela beni Atatürk’ün kutsallaştırılması kadar, kötücül figür gibi yansıtılması da nesnellik adına rahatsız ediyor. Merhum Menderes’in bendeki yeri ayrıdır. Ama Menderes dönemi de pirüpak değildi. Bunların hiçbiri idamın gerekçesi de değildi. Sultan Vahdeddin asla bir hain değildi; ama İngilizleri kızdırmamak gibi çok yanlış bir taktik tutturmuştu vs.

***

Lozan da öyle… Batı karşısında eziklik içinde olmayan bir ekibin İnönü’den bir iki tık daha iyi sonuçla döneceğini de düşünürüm doğrusu. Ama o kadar… “Masadan kalkmak hangi sonuçları doğururdu?” kritik sorudur. Örneğin Musul için Ankara İngilizlerle birkaç kez savaşın eşiğine gelmiş, ancak iş ciddiye binince geri adım atmıştır. Ancak İnönü’nün itirazına rağmen Atatürk Hatay’ı koparıp almıştır. Çünkü konjönktür Lozan’ın imzalandığından daha müspettir.

***

İnönü Misak-ı Milli’den taviz verdiği için Büyük Millet Meclisi’nde adeta linç edilmiştir. Son turda Atatürk bizzat kendi ağırlığını ortaya koymuştur anlaşmanın kabulü için. Yani Lozan’ın müsebbibi tabii ki öncellikle Atatürk’tür. Tıpkı Dersim gibi… Bu arada İnönü ve ekibin korkunç kibirli ekipler ile ağır deplasman şartlarında mücadele ettiğini, Ankara ile yaptığı telefon konuşmalarının da İngilizlerce dinlendiğini eklemek gerekir.

Osmanlı’nın çöktüğü 1919’da Fransız Devrimi hayranı batıcı Mustafa Kemal ortaya çıkmasaydı, batıcı sekülerlerin ülkeyi mahvettiği 2000’lerde ise dindar Erdoğan olmasaydı tarih nasıl yazılırdı?

Bu liderlerin hepsi bizim içimizden çıkmıştır. Bu tarih hepimizindir. Sırası gelen yükü devralır. Çok kültürlülük işte bu kadar muazzam bir zenginliktir.