Dünya toz duman. Dünyamız hâlâ birinci ve ikinci dünya savaşlarının bazen utangaç, bazen gaddar, bazen özgüvensiz üvey çocuğu gibi. Amerikan çağının başladığı 1945’lerden beri büyük bir fırsat kaçmış gözüküyor. Son Kudüs kararı da bunu teyit etti.

O fırsat neydi? Eğer ABD demokrasisi gerçekten dünyaya bir ilham, bir reçete, anlamlı bir yol gösterici olacaktıysa, belki bu önce Naziler, sonra da Soğuk Savaş sayesinde rayından çıktı. 1945’lerden önce kendi kıtasından çıkmaya hevesli olmayan bu dev ülke, Batı Avrupa’da konuşlanarak ve Avrupa uygarlığının utanç içinde bir güç olmaktan çıkmasıyla hegemon devlete dönüştü.

Abartılan Sovyet tehdidi her şeyi daha da sertleştiriyor, birçok utanç verici uygulamayı, gladyo yapılanmalarını, ülkelerin darbelerle kontrol edilmesini meşrulaştırıyordu. Böylelikle Batı’da demokrasi adına Doğu blokundan daha parlak bir görüntü ile komünizmle mücadele adına karanlık bir tavır yan yana yaşayabildi. Daha da kötüsü, bu iki zıt tavrın bir arada var olabileceği aslında kanıksandı. Bir ülke hem son derece demokratik bulunup, aynı anda birçok coğrafyada utanç verici işlerin içinde olabiliyor, bu ahlaki/demokratik çelişki olarak görülmüyordu.

Ancak gerçekte, demokrasi son derece kırılgan bir değer olduğu için, bu bir aldatmadan ibaretti. Gelişmiş ordular, ekonomi, güçlü medya ve Hollywood tekeli ile bu çelişki yokmuş gibi gösterilebilirdi. Nasıl olsa zayıf ülke ve milletlerin kendisini ifade etmesi söz konusu bile olamazdı.

Aslında son dönemlerde değişen temel mesele, bu ortaoyununun artık sürdürülemiyor olmasıdır. Bu durum ya miadı dolduğu için ya da ABD yanında başka ülkelerin güçlerini artırıyor olmasından kaynaklandı. Ancak günün konusu odur ki, dünyada artık hegemon politikalar estetize edilemiyor. Hiçbir şey uzun süre saklı kalamıyor. Diğer ülkelerin hamleleri engellenemiyor. Mısır’da darbe başarılı olsa bile, mesela Türkiye’de olamıyor.

Kaçan fırsat, dünyayı 1 ve 2. dünya savaşlarına sürükleyen zihniyetin bir zorunluluk olmadığı, dünyanın daha makul, daha yumuşak hakikatler, insan merkezli farklı bir reel politikle yönetilebileceğini gösterebilmekti. Süper güç olmak ile büyük devlet olmanın aynı şey olmadığını ABD dünyaya gösterebilirdi. Ama unutmayalım ki, Avrupa’yı Nazilerden kurtarmak için kıtaya davet edilen ABD’yi de rahat bırakmadılar. Yeni Avrupa bugünün parasıyla 200 milyar ABD Doları ve İngiliz aklıyla kuruldu. Yani ABD’nin yanlış yola sürüklenmesinde kendi hatası kadar, Avrupa’nın Nazizmi yaratan, sonra onun altında ezdiren kolonyal günahları da var. Öyle ki, bu günahlarla hâlâ tam yüzleşilmemiştir.

Sorun, okun yaydan çıkması ve farklı bir yolun akla dahi gelemiyor olmasıdır. “Dünya beşten büyüktür” diyenler de bu yüzden tehdit olarak algılanıyor.