ABD’nin sonucu tanımadığını açıklamasıyla, IKBY’nin referandum ısrarının bir tür nabız yoklama olarak görüldüğü netleşmiş oldu. Türkiye, İran ve Irak’ın yaratılan bu fiili durumun peşini bırakmayacağı, Rusya’nın da federal yapısı nedeniyle çok sert bir çıkış yapmış olmasa da, Irak’ın toprak bütünlüğü politikasından taviz vermeyeceğinin test edildiği anlaşıldı.

Ortadoğu’nun bu karmaşık yapısında ise, “Dün Esed ile ilişkiniz iyiydi, dün Barzani ile ilişkiniz iyiydi, şimdi ne oldu?” diye sormak, ahmaklık değilse bile iş bilmemektir. Böyle karmaşık ve kaygan bir bölgede, sanki Türkiye tüm değişkenlere hakimmiş gibi sabit bir dış politika çizgisi önermek, ancak CHP gibi başını kuma gömmekle mümkün olur. Bu mümkünlük de Türkiye’nin ağır zarar görmesinden başka anlama gelmez.

Türkiye’de bazı kesimlerin Barzani’ye muhabbet beslemeleri, yaşanan son krizden bu nedenle olumsuz etkilenmeleri mümkündür. Ama bu mümkünlük de, durum sadece oradaki soydaşların kendi kaderini belirleme hakkından ibaretse anlamlıdır. Oysa durum ve bağlam, orada yaşayan Kürtlerle ilgili bile değildir.

IKBY’nin bu referandum konusunda hem bu ambalajı kullandığı, duygulara ve etnik asabiyeye oynadığı, hem de Türkiye içinde böyle bir hava yaratmak için medyayı etkilemeye çalıştığı hissediliyor. Kürt vatandaşlar üzerinden 2019 seçimleri hesaplanarak hükümetin hareket alanı kısıtlanmak isteniyor.

Bu yaklaşım hem Kürtleri nesneleştirmek, hem de Türkiye’yi küçümsemek anlamına gelir.

Yaşananların ne Kürtlerle, ne bölgenin hayrıyla, ne de kendi kaderini tayin hakkıyla ilgisi vardır.

DEAŞ’ın yenilmesiyle birlikte, bölgenin dizaynıyla ilgili yaşanan hareketlenmede bir fırsatçılık yapılmış ve çok kritik bir hatayla Barzani, Türkiye’nin karşı denklemine geçmiştir. Bunun geçiştirilecek, hafifsenecek, duygusallıkla, türlü laf oyunlarıyla perdelenecek bir tarafı yoktur. Barzani’nin Türkiye’nin karşısındaki kampa geçmiş olması, aynı zamanda Kürtlerin karşısına geçmiş olması demektir.

IKBY’nin referandumun gerekçesi olarak Bağdat’ın uzlaşmaz tutumunu öne sürmesi de anlamsızdır. Bu bir sorundur, ancak bu sorun tek bir hamleyle bölgedeki bütün güçleri karşısına almakla, tüm sınırlarını, vanaları, gümrük kapılarını kaybetmekle mi çözülecektir? Bu bir argüman bile değildir.

Erbil’in yaptığı bu hamlenin ne kadar ciddi bir kırılma yarattığını süratle anlaması ve telafi yollarına bir an önce başvurması gereklidir. “Canım ne var bunda, referandum bağımsızlık anlamına gelmiyor” gibi cümleler muhatapları daha da gerecek lakayt yaklaşımlardır.

Çok ciddi hasar alan ilişkilerdeki güvenin yeniden tesis edilmesi, gerekli lakin meşakkatli bir iş. Krizin hiçbir şey yapılmadan zamanla yumuşayacağını düşünmek de hata olur. Tıpkı Katar hamlesindeki gibi, bu kritik hamlenin de geri tepmesiyle Türkiye’nin önünde farklı sayfaların açıldığını görmek gerekiyor.

Sağduyulu bir akıl, tüm bunları hesaba katarak hızlı hareket eder.