1

Pazariç Belediye Başkanı Mustafa Çeliloviç bizi uğurlamak için arabamıza kadar geldi. Bizi uğurlarken söylediği son bir cümle var ki, eğer sadece bu cümleyi Türkiye'ye getirebildiysem 'bu seyahat bir işe yaramıştır' diyebilirim:

'Ne olur Çeçenya'yı yalnız bırakmayın, onlara yardım edin' diyordu Mustafa Çeliloviç."

Yukarıdaki satırları, 1995 yılının ocak ayında, Bosna'da henüz savaşın devam ettiği bir sırada, dağları ve tünelleri geçerek gerçekleştirdiğimiz gezinin ardından kaleme aldığım, daha sonra seyahat anılarımı topladığım 'Yol Boyunca' isimli kitabımdan aldım. Bundan sonra da, yeri geldiğinde aynı kitaptan başka alıntılar da yapacağız inşaallah...

O tarihten sonra da defalarca Bosna'ya gitmek nasip oldu. Fakat bu gidişler ya resmi görüşmeler ya da kısa süreli uğramalar şeklindeydi.

Ancak bu kez, aradan neredeyse otuz yıl geçtikten sonra yeniden Bosna'dayım ve Travnik'e ayırdığımız bir gün hariç yaklaşık bir hafta Sarayevo'da kalmak nasip oldu.

2

Bizim bugün Filistin/Gazze ve Lübnan ile, dün Bosna ve Çeçenistan ile, daha yakın zamanda Azerbaycan/Karabağ ve Libya ile ilgilenmemiz insanlığımızın ve Müslümanlığımızın gereği olduğu kadar Osmanlının varisleri olmaklığımızla da doğrudan ilintilidir.

Bugün her biri ayrı devletler/milletler şeklinde örgütlenmiş olsalar da; bütün aksine çabalara, mesela onuncu yıl marşında belirtildiği üzere 'Yeni bir Millet' yaratma gayretlerine rağmen, eski Osmanlı topraklarında olup biten her şey bizi ilgilendirmektedir.

Her daim neşesine ortak olmasak/olamasak da, büyüklüğün/ağabeyliğin gereği onların topuğuna batan her diken bizim canımızı acıtmaktadır.

'Gönül Coğrafyası' olarak isimlendirdiğimiz söz konusu yerler, hadi bir adım daha atalım bizim, 'Ebedi Gönül Vatanımız'ın birer parçasıdır...

3

Bosna'ya ilk ziyaretimiz Sarayevo Belediyesi'nin 'İşgalin 1000. Gününde' dayanışma amacıyla dünyadaki bütün belediyelere yaptığı çağrıya cevap sadedinde gerçekleşmişti.

Normal yollar kapalı olduğu için ülkeye Hırvatistan üzerinden Mostar'dan giriş yapmıştık...

Mostar'da bizi karşılayanlardan ve savaşan Boşnaklara komutanlık yapanlardan biri olan 4. Kolordu Komutanı Ramiz Drekoviç adında biriydi.

Bakın onu zamanın belediye başkanı nasıl tanıtıyordu:

"Birileri demiş ki; dünyanın hiçbir yerinde Boşnak askerlerinden daha kötü bir asker göremezsiniz, fakat Bosnalı askerlerden daha savaşçılarını da bulamazsınız. İşte ben size bu kötü (!) askerlerden bu güzel savaşçıları çıkaran komutanı takdim ediyorum..." (...?)

95 yılındaki Bosna seyahatimizde zihnimde derin izlerden birisini bırakan işte bu komutandı... Sağ olsun, Hüseyin Kansu telefonla aradı ve komutan bulunduğumuz otele geldi... Bu tür kavuşmaların tadı, havası bir başka olur her zaman.

Komutan heyet olarak bizi hatırlıyordu, verdiği hediyeyi de... uzun uzun sohbet ettik. Savaşı andık... (Bu arada komutan hatıralarını yazmış ve yayınlamış)

Hepimize tanıdık geleceğini tahmin ettiğim bir cümlesini öncelikle paylaşmak istiyorum.

Şikayetçi bir tavırla diyordu ki Komutan:

"Biz savaşırken ortalıkta görünmeyenler, savaştan sonra nasıl olduysa yönetim katlarına doluşuverdiler..." Bu bağlamda, adını her seferinde saygıyla andığı Aliya'yı da eleştiriyordu; aktif siyaseti bıraktığında yerine, savaş boyunca hiç Bosna'ya gelmeyen, dışarıda güven içerisinde yaşayan birisini bıraktığı için...

70'ine yaklaşmasına rağmen Ramiz Drekoviç vücuduyla hala, ben komutanım demeye devam ederken muhtelif zamanlarda gerçekleştiği Türkiye'den izlenimler de paylaştı bizimle;

Bir keresinde resmi bir ziyaretle bulunduğu Türkiye Cumhuriyeti Ordusu Genelkurmay binasında birlikte yemek yediği bir general ona; Yugoslavya da durumlar nasıl, diye soruvermiş. O da karşılık olarak; ben Yugoslavya'dan değil Bosna-Hersek'ten geliyorum diyebilmiş sadece ve ilave ediyor: Hala merak ediyorum, o general acaba fazla alkol aldığı için mi alakasız bir soru sordu, yoksa olup bitenden haberi yok muydu veya kasten mi öyle yaptı?..