1

Enver'in anlattıklarını kendi müktesebatımızla değerlendirdiğimizde aşağıdaki metin ortaya çıktı... paylaşalım istedik...

2

(Kendi adıma, aşağıdaki metinde anlatılacak Kur'an kıssası hakkında bugüne kadar hiçbir tefsirde/tevilde, mealde veya Kur'an üzerine yapılan herhangi bir çalışmada benzer bir yoruma rastlamadığımızı not düşmeliyiz öncelikle... Mesela, acizane; Maturidi'ye, Gazali'ye, Muhyiddin Arabi'ye, Mevlana'ya, Hamdi Yazır'a, Mustafa Öztürk'e, Hasan Elik'e bizzat baktım.)

3

Hani, Kehf Suresi'nin 60-82 ayetlerinde Hz. Musa ile Salih kul (Hızır) arasında geçen olayları anlatan bir kıssa vardır ya. Kısaca ve özetle orada üç olay anlatılar. Her üç olayında faili Hızır'dır ve Hz. Musa her olaydan sonra daha önce sabredeceğine ve soru sormayacağına dair söz vermesine rağmen, Hızır'ın yaptıklarına isyan eder ve niçin bunları böyle yaptığına dair sorular sorar. Sonunda da birbirlerinden ayrılırlar.

Şimdi geldik meseleye farklı bir noktadan bakarak, kıssanın biz insanlara verdiği mesajları anlamak için oluşturulmuş belli bir formülasyon ile anlatımına;

Kıssada Hz. Musa 'yasal ve kurumsal devleti', Hz. Hızır ise 'derin devleti' yani 'istihbari bilgi'yi temsil eder.

Hz. Musa, yasal ve kurumsal devlet olmanın gereği olarak yazılı hukuku, rasyonel adaleti, işlerin yürütülmesinde nedensellik ilkesini, öngörülebilir olmayı, şeffaflığı ve hesap verilebilirliği savunmaktadır. Bu bağlamda, mesela; suç oluşmadan ceza verilmez, mülkiyet hakkı kutsaldır, dokunulamaz, hiçbir emek karşılıksız bırakılmamalıdır.

Hz. Hızır ise; görünürdeki nizami yapının arkasında işleyen 'devlet aklı'nın remzidir. Söz konusu akıl olağanüstü veya dışı işler yapabilir. Zaruret hallerinde ortaya çıkan durumlara cevap verir, doğrudan sonuca odaklıdır... İcabı halinde düzenin nihai bekası için düzenin kurallarını askıya alabilir.

Kıssa'nın başlangıcında Halis Kul'a verilen ilmin 'rahmet' olarak tanımlanması Salih Kul'un bilgece Hz. Musa'dan yukarıda zikredilmesi... bizi devlet için esas olanın istihbaratın/derin devletin olduğu düşüncesine götürebilir. Lakin Kur'an'ın bütününün verdiği temel mesaja baktığımızda; kuralsızlığın, istisnai olanın genel hale getirilmesinin, olağanüstü olanın, normalleştirilmesinin, emeğin karşılıksız bırakılmasının zulüm olarak nitelendiğini unutmamamız gerekir.

Meselenin Kur'an'da kıssalaştırılması hem hukuki-kurumsal devletin hem de istihbaratın-derin devletin önemine dairdir. Böyle olunca bir devlet için ikisi de olmazsa olmazdır.

İkisinin birlikte çalışması devletin fonksiyonlarını yerine getirmesini ve varlığını korumasını sağlar. Kıssa'da Hz. Musa ile Hızır'ın buluşmasının 'mucize' olarak nitelenmesi tam da buna işarettir.

Unutulmaması gereken bir şey de Hızır'ın ilmi daha yukarıda tanımlansa da Kıssa'nın/anlatının/hikâyenin asıl kahramanı Hz. Musa'dır. Buna karşılık Salih Kul'un bir ismi bile yoktur. Bu isimsizlik aynı zamanda istihbaratın özelliği gereğidir de...

Ayrıca, neredeyse tevatüre dayanan bir bilgi ile biliyoruz ki; Kıssa, Hz. Musa'nın kavmini Mısır'dan kaçırıp, Kızıldeniz'in yarılması sonucu karşıya, sahili selamete çıkarmasından sonra gerçekleşmiştir. Bizatihi bu durum Hz. Musa'yı asıl ve birincil yapacaktır; Salih Kul da dahil diğerlerine ise ikincil, yardımcı bir rol vermektedir.

Zaten, Kıssa'nın sonunda Hz. Musa'nın Hızır'a "işte bu seninle benim aramızın ayrılmasıdır" demesi; yani Musa'nın Hızır'ın yaptıklarına dayanamayıp sonunda isyan etmesi; yasal ve kurumsal devletin, istihbari derin devlete üstün olması, kontrol etmesi anlamınadır.

(*) Hayati Esen, Vahyin Teo-Politiği