İ.Ü. Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Dermatoloji Ana Bilim Dalı öğretim üyelerinden Prof. Dr. Ertuğrul Aydemir ile yenidoğan bebeklerde cilt bakımını, pişiğin nedenlerini ve pişikten korunma yollarını konuştuk. 

- Yenidoğan cildinin özellikleri nedir?

Bebek derisi erişkine göre çok incedir, yenidoğan derisi ise çok ince ve hassastır. Doğumda ‘verniks caseosa’ adı verilen sarımsı, yağlı bir tabakayla kaplıdır. Bu tabakanın görevi deriyi kuruluktan, su kaybından, kısmen de mikroplara karşı korumaktır. Bu nedenle bebek, tamamen temizlemeye çalışılmamalı, zedelemeden silinmelidir.  
n Doğumdan kaç gün sonra bebek yıkanabilir? 
Yenidoğan bebekler ılık suyla her gün yıkanabilir, normal su yeterlidir, özel bir seçim gerekmez, bu banyo bebeği rahatlatır ve uykuya dalmasını kolaylaştırır. Bebek şampuan ve sabunlarıyla bebeği haftada 2-3 kez yıkamak yeterlidir, çoğu kez sade su amaca uygundur. Banyo sonrası yumuşak bir havluyla kurulanmalı; erken dönemde bebek yağları, daha sonraları da bebek nemlendiricileriyle nemin korunması sağlanmalıdır. 

- Yenidoğan bebeğin alt temizliğini nasıl yapmak gerekir?  

Yeni doğan döneminde saatte bir alt değiştirilmeli, mümkünse sade suyla yıkanıp kurulanmalıdır. Silme tercih edilecekse tahriş etmeyen, özel tek kullanımlık, bebekler için olan temizleyici bezler kullanılmalıdır. 

- Bebek tırnakları ne zaman kesilmeli?

Bebeklerin tırnakları uzadığı zaman temiz bir makasla, fazla derin olmadan, düz olarak kesilebilir. 40 günden önce kesilmemesi gerektiği söylentisi şehir efsanesidir.  

BEBEK BEZİ NASIL OLMALI?

- Bebeklerde sık görülen pişik konusunda neler söyleyeceksiniz? 
Öncelikle kavramları iyi oturtmak gerekir, aynı bölgede görülmelerine karşın bez dermatiti (dermatit=egzama) ve pişikler çok karıştırılır ve terimler birbirlerinin yerine kullanılıyor olabilir. Halk arasında pişik olarak adlandırılan hastalık, büklüm yeri iltihabı veya intertrigo dediğimiz olaydır. Her yaşta ve tüm büklüm yerlerinde (kasık, kalça arası, meme altı, kotuk altı vb) olabilir. Bebeklerde özellikle kalça arası ve kasıklarda görülür, bazen boyun, karın kıvrımlarında da olabilir. Islak kalma, terleme sonucu nemlilik ve sürtünme, bölgede tahrişe yol açar; kızarma, sulanma olabilir, 2-3 gün sürerse bakteriler ve maya mantarları eklen erek şiddetlenmesine ve uzun sürmesine neden olabilir. Bebeklerde bezin yarattığı kapalı ortam, özellikle bez sık değiştirilmezse, nemin artmasına neden olarak ortamı yatkın hale getirir. Bebeklerin bez bölgesinde birçok hastalık, benzer ve yanıltıcı görüntü yapabilir, bez dermatiti (dermatit=egzama), alerjik veya irritan (tahrişe bağlı) temas dermatiti, atopik dermatit, sık görülenler ve sık karışanlardır. Pişik olayında belirtiler tamamen büklüm yeriyle sınırlıdır, dışa pek taşmaz. Diğerlerinde tamamen temas alanına bağlıdır. Bebeklerde sıkça görülen bez dermatiti olup, aslında bu bölgede yerleşen tüm benzer olaylara da ‘bez dermatiti’ (diaper dermatiti=napkin dermatiti) genel adı yanlış olarak kullanılmaktadır. 

- Bebek bezi uygun değilse pişiğe neden olur mu? 

Tek kullanımlık bezin olmadığı, kumaş bezlerin yıkanıp yıkanıp kullanıldığı dönemleri yaşamış biri olarak bu konuda yeterli deneyim ve bilgi sahibiyim. İyi kalite, süper emici tek kullanımlık çocuk bezi kullanımı çok yararlıdır. Günümüzde çok iyi emici, yumuşak yüzeyli, ince, tahriş etkisi sıfıra yakın ve fiyat olarak ulaşılabilir düzeyde, çok iyi tek kullanımlık bezler vardır. Gelişmiş ülkelerde tek kullanımlık bez kullanımı yüzde 90’lara ulaşmaktadır. Bezin sık değişmesi kadar kalitesi de önemlidir. Bu bezlerin deriye temas eden kısmında genellikle tek yönlü geçirgen bir tabaka olup, sıvıyı içeri aktarır ama dışarı verme özelliği çok zayıftır. En içte çocuk bezi teknolojisindeki en önemli gelişme olan poliakrilat polimerleri bulunur. 1980’li yılların ortasında bulunan bu madde, sıvı temasıyla jel oluşturarak ağırlığının 80 katı kadar sıvı tutabilir ve geri bırakmaz. Bu ürünler sayesinde bez dermatiti büyük ölçüde engellenebilmektedir. 
Yeni bir bez çeşidi ise mikroporlu, nefes alabilen ürünlerdir. Bunlarda sıvı sızıntısı olmamakla birlikte, su buharı özel tabakalar aracılığıyla uzaklaştırılır. Ayrıca, bezin deriye temas eden kısmında vazelin ve çinko oksit kullanımı, bariyer görevine ek destek sağlar. 

- Pişik önleyici krem seçimi için önerileriniz var mı?

İdrar, dışkı ve diğer tahriş edicilerin geçişine engel olacak, bariyer etkisi olan bir krem uygundur. Pişik veya bez dermatiti ortaya çıktığında uygulanacak özel bir pişik kremi kavramı yok; ancak dermatoloğun önerdiği tedaviler uygulanmalıdır.

- Pişik hangi aşamada doktor muayenesi gerektirir? 

Eğer pişik veya bez dermatiti tam geliştiyse, muhakkak bir deri hastalıkları uzmanının görmesi gerekir.

- Pişik, egzamaya neden olur mu?

Pişik ve bez dermatiti zaten bir çeşit egzama sayılır. Ayrıca iyi bakım yapılmaz, sık bez değiştirilmezse, üstüne daha şiddetli tahriş egzamaları eklenebilir.

- Tedavilerde kullanılan kortizonlu merhemlerden anneler tedirgin oluyor. Siz ne dersiniz?

Kortizonlu kremler bölgedeki kızarıklık, şişlik, sulantıyı kurutmak, zemini düzeltmek için çok yararlıdırlar. Fakat doğru seçim yapılarak dermatolog önerisiyle düşük güçlü olanların kısa süre kullanılmaları gerekir. Bu şekilde kullanılırsa, eş-dost önerisiyle tedaviye kalkışılmazsa sorun çıkmayacaktır. 

- Ya pudra kullanımı nasıl olmalı?

Pudralar yalnızca tamamen kuru, sağlam deride kuru tutmak ve sürtünmeyi önlemek amacıyla kullanılabilir; tedavi etkisi yoktur, dermatit varsa kullanılmamalıdır. 

BEBEK BEZİ DERMATİTLERİ NEDİR?

Bez bağlanan, genellikle bebek veya çocuk, fakat daha seyrek olarak erişkinlerde de görünen ve bez bölgesiyle sınırlı, bezin temas ettiği alanlarda görülen kızarık, yangılı bir tablodur. Bebeklerin üçte birine yakınında ve genellikle de 6-12. aylarda daha sık görülür (ek besinlerin başladığı dönemler). 
Burada olayın başlangıç noktası ve en önemli kısmı, bezin yarattığı, buharlaşmayı engelleyen ortamdır. Bezin sık değiştirilmemesi olayın rastlanma olasılığını ve şiddetini arttırır. Bebeklerin bezlenmediği toplumlarda ‘bebek bezi dermatiti’ görülmez. 
Buharlaşamayan nem, deri tarafından emilir ve maserasyona (nemli şişme) neden olur. Kuru derinin birbirine veya başka bir yüzeye sürtünmesi sorun çıkarmazken, nemli ve şişik deri, sürtünme sonucunda kolayca zedelenir ve tahriş olur, burada deriyle bezin sürtünmesi ilk plandadır. Derinin tahriş edicilere geçirgenliği arttığı gibi, ter ve suyla uzun süre temas dahi irritasyon nedenidir. 
Yerleşim özelliği de temelde bu sürtünmeye bağlıdır. İshal durumunda (antibiyotik kullanımı da dahil) bağırsaktan geçişin hızlı olması nedeniyle dışkıdaki sindirime ait enzimler artar ve bunlar da tahrişi arttırır. 
Üç günden daha uzun süren bez dermatitlerinde tabloya sıklıkla maya mantarlarının eklendiği kabul edilir. Yeni geliştirilen, süper emici jel merkezli çocuk bezlerinin kullanımıyla bu oranlar hızla azalmıştır.
Karakteristik yerleşim alanları idrarın ve bezin değdiği alanlardır. Cinsel organlar, uylukların gövdeye yakın kısımları, karın alt kısımları ve kalçaların dışbükey yüzleri, bel bölgesi ve anüs çevresi tutulabilir. Pişiğin aksine, tipik özellik deri kıvrımlarının etkilenmemesidir. Başlangıçta deri kuruluğu şeklinde görülebilir. Bunu kızarıklık ve hafif nemli deri izler. Hafif olgularda birkaç gün içinde kendiliğinden iyileşebilir. Daha sonra mantar ve bakteriler yerleşebilir. 
Şiddetlendiğinde sıyrık ve yaralar gelişebilir. Keskin sınırlı, zımba biçimi yaralar tipiktir. Kumaş bez kullananlarda ve uzun süren ishali olanlarda daha fazla görülür. 72 saati aşan bez dermatitlerinde maya mantarlarının varlığı kesin kabul edilir ve bez dermatitli bebeklerin yüzde 80’ine yakınında saptanır.