Greenwich’i bilmeyen yoktur. Coğrafya derslerinin en temel konusu. Londra’nın güneyinde Thames Nehri kenarında dünyanın sıfır noktasını ifade eden itibarî bir adlandırma. Dünyanın yönünü ve boylamlar arasındaki zaman farkını işaretleyen hayali bir çizgi. Fakat hepimizin zihnine kazınmış bir bilgi; 0 boylamı Greenwich’ten geçer…

Greenwich’i bilmek demek, Londra’yı, Kraliyet ailesini, Charles Dickens’ın romanlarıyla hayali zihnimizde pekişen Thames’i bilmek demek. Yani 0 çizgisinden öte bir kültür ve medeniyet ihracı demek.

Greenwich 0 boylamı, 19. yy. sonlarında ulaşım ağlarının gelişmesiyle uluslararası zaman kavramına duyulan ihtiyaçla tespit edildi. 1884’te Washington’da yapılan Dünya Meridyen Konferansı’nda dünyanın saat dilimleri bu sıfır noktasına göre belirlendi. Ama aslında 0 boylamı, Fransa, Cezayir, Gana gibi ülkelerden de geçiyordu. Peki neden Cezayir değil de, İngiltere?

Elbette bu bir iktidar ve temsiliyet konusu. Nasıl ki tüm dünya, Pasifik merkezli bir dünya haritası da kullanabilecekken, Avrupa’yı merkeze alan Atlantik odaklı bir haritayı yaygın biçimde kullanıyorsa, Greenwich de, İngiliz Kraliyeti’nin, coğrafya üzerindeki iktidarını simgeleyen bir sıfır noktası olarak tüm dünya çocuklarının ezberinde.

Oysa dünyanın sıfır noktası, 134 yıl önce İstanbul’dan geçiyordu. Sultanahmet Meydanı’nda Yerebatan Sarnıcı’nın köşesindeki ‘Milion taşı’ Bizans, Roma ve Osmanlı’ya başkentlik yapan İstanbul’a 4.yy’da yerleştirilmişti. Yani 1500 yıldır dünyanın sıfır noktası kabul edilen İstanbul, 19.yy’da dünya siyasetine yön veren bir güç olma vasfını kaybetmesiyle birlikte, coğrafyadaki bu temsil gücünü de İngiltere’ye kaptırdı.

Peki tarihin sıfır noktası Göbeklitepe, coğrafyanın sıfır noktası Greenwich’in tanınırlığını geçer mi? Malum, Göbeklitepe son yılların en önemli arkeolojik keşfi. 1986’da Şanlıurfa’da bir köylünün ‘ilginç’ birkaç parça kalıntıya rastlamasıyla başlıyor her şey. Ve 1994’te başlayan kazılarla, dünya tarih yazımını değiştiren, kuramları sarsan Göbeklitepe keşfediliyor. Arkeologların, dünyanın en eski tapınağı olarak etiketlediği Göbeklitepe, uygarlık tarihini değiştiren bir buluş. Öyle ki, tarihin karakutusu.

Stonehenge’den 7000, Mısır piramitlerinden 7500 yıl daha eski. 12 bin yıllık bu en eski tapınak, ilk insanların ilkel olduğu ve avcılık ve toplayıcılığın ötesine geçemediği iddiasına dayanan dünya tarihi kuramını değiştirerek, inanç fikrinin ilk insanla yaşıt olduğuna işaret ediyor. Arkeoloji, sanat ve teoloji muhitleri bu konuları tartışadursun, Türkiye, insanlık tarihinin bu en eski mimarlık keşfini turizme bakalım nasıl kazandıracak?

Emine Erdoğan Hanımefendi ve Tarım Bakanımız, Şanlıurfa Milletvekili Dr. Ahmet Eşref Fakıbaba ile birlikte ziyaret ettiğimiz bu olağanüstü mekan, kendilerinin de ifadesiyle dünya turizminin gözbebeği olacağı, tarih kitaplarına gireceği günü bekliyor. Elbette bu konuda Kültür başta olmak üzere ilgili tüm bakanlıkların mekana hak ettiği değeri vermesi gerek. Ama daha da önemlisi Türkiye’nin, tarihin ve coğrafyanın ona bahşettiği imkanları, yerli ve milli değerleri, uluslararası temsil gücünde kullanacak liderliği muhafazası gerek.

Ve bunun yanı sıra, bir İngiliz öğrenciye dahi, Göbeklitepe’yi, Şanlıurfa’yı ve Harran’ı merak ettirecek yerli ‘Charles Dickens’lar, yani dünyaya farklı dillerde seslenebilecek edebiyatçılar gerek.