7

Geldiğimiz noktada, Ak Parti'nin durumunu, Etyen Mahçupyan'ın Ak Parti için geliştirdiği 'Yeni İttihatçılık' kavramsallaştırmasından mülhem biz de 'Yeni telifçilik' diye bir kavramsallaştırmada bulunmak istedik...

8

Telifçilik:

"Bir yandan bu kuşak; materyalizm, bilimcilik ve sosyal Darwinizm'in bir karışımı olan Alman vulzermateryalizminin ve Littre'nin temsil ettiği pozitivizmin etkisi altındaydılar ve Cumhuriyeti kuran kadronun da zihin yapısı işte bu etkiden yoğun biçimde nasibini alarak (...) (M. Şükrü Hanioğlu)

19. yüzyılın sonunda tüm İslamileştirme çabalarına rağmen, devletin yeni modern okulları, çoğunlukla pozitivist, materyalist ve ilimperest fikirlerle aşılanmış bürokratlar, subaylar, profesyoneller ve aydınlar yetiştiriyordu. (...) (Amit Bein)

1915-16 yılında Darülmuallimin öğrencileri arasında yapılan bir ankette 90 öğrenciden 89'unun dinle alakaları olmadığı görülmüştü... (Nuray Mert)

Konyak içip domuz yemek adeta bir onur meselesi halini almıştı. Ortada bir inanç krizi vardı. Fakat açık ve militan bir ateizm bu kareye eşlik etmiyordu. (...)

Tanpınar'ın ifadesiyle Osmanlı entelijansiyası 'İman ile şüphe arasında' bir boşlukta asılmış olmanın ürpertisini yaşıyordu. (...)

İşte II. Meşrutiyet döneminde, din ile siyaset bağlamında yürütülen tartışmalarda, sonraki dönemlerde en önemli fikir olarak Ziya Gökalp'in İslam'ın akli/bilimsel kalıplarla sınırlanması ve bununla irtibatlı olarak Türk/Türkleştirme teklifi gelecekte bu siyasetin belirleyicisi olacaktı. (...)

Böyle bir inanç krizinin mirası üzerinde yükselen Cumhuriyet, ilk on yılında, ittihatçıların Türk-İslam tezinden daha radikal bir adım atacak bir Türk İslam/Türkleşmiş İslam ortaya koymaya çalışacaktı. (...)

Başlangıç itibariyle anlaşılıyor ki M. Kemal Kurtuluş Savaşı boyunca ve Cumhuriyetin ilk birkaç yılı itibariyle, Meşrutiyet döneminde şekillenen 'İslam dini akli ve tabii bir dindir' fikrini savunur.

(...) dinin eskiden oynadığı meşrutiyet kaynağı rolünü, artık medeniyet ve bilim oynamaya başlamıştır. (...)"

Bu gelişmeler muvacehesinde şu soru kendini bütün yakıcılığıyla dayatmaktadır. Tartışmalar sonunda gelip şu iki soruda düğümlenecekti. 'Yeni Cumhuriyet'te dinin yeri ne olacaktı?

İslam'ın reforme edilerek kazanılması, Türkiye'de payidar kılınması mı, yoksa külliyen reddedilmesi gereken bir unsur mu olduğudur. Bir Türk dini mi yaratılmalıdır yoksa Türk'ün kendisi mi dinselleşmelidir.

Mesela, Baltacıoğlu 'İslam dinini Türkleştirmek lazımdır...' derken Ruşen Barkın: 'Din yok, Milliyet vardır' diyecektir.

M. Kemal ise uzun süre karar veremez. (...)

Dinin ne denli kullanılır bir vasıta olduğunu bilen rejim, diyanet gibi bir kurumu kurup yaşatarak, bu vasıtayı terk etmeye ve mesela Sovyetler Birliği'ndeki gibi açıktan din karşıtı bir propagandaya omuz vermeye hiç yanaşmamıştır. (...)

Çoğu jön Türk ve Kemalistlere göre gerçek/doğru İslam (yani akla ve bilime uyumlu) aslında halk tarafından anlaşılan İslam'ın karşıtı bir reddiyesidir. (Eric Jan Zürcher) fakat onlar yine de tarihsel dinin dönüşerek yaşamasını arzu etmektedirler. (..)

Öyleyse denilebilir ki Cumhuriyet, ilk yılları itibariyle, Meşrutiyet döneminde Ziya Gökalp – Yusuf Akçura'nın savunduğu telifçi çizgiyi izlemiş, 1924'e kadar kabaca İslam'dan bir yönetim amacı olarak yararlanmayı öncelemiş, sonrasında 1930'ların başına kadar ise dini reforme etme, onu çağa ve resmî ideolojiye uyumlu hale getirme, dilini Türkçeleştirme ve nihayetinde onu milliyetçiliğin emrine verme çabasına girmiştir. Bir Türk İslamı yaratmanın büyük öneme inanılmış, evrensel dinin yerine milli bir din ihdas edilmek istenmiştir. (...)

1932-33'teki son başarısız teşebbüsten sonra 1933 ortasından itibaren rejim telifçi arayışlara son vermiştir... "

(Yukarıdaki alıntıların tamamı Onur Atalay'ın 'Türk'e Tapmak' isimli doktora tezinden alınmıştır.)

Kaldığımız yerden devam edeceğiz inşallah.