İstanbul’da dört-beş gün süren kar esareti yavaş yavaş sona ererken, cumartesi günü herkes kendini dışarıya attı. Tüm semt merkezleri yoğun bir hareketlilik içindeydi. Hem birkaç günlük birikmiş işler, hem pazartesi hazırlığı... Bu insan kalabalığı içinde yolum, Kadıköy’de bir sahafa düştü. Rastladığı Osmanlıca seyahat kitaplarını benim için ayıran Bahtiyar Sahaf’ın kitap kokan dairesi, varlığımızı Kadıköy’ün sınırlarına çıkardı, tarihin koridorlarında dolaştırdı. Bazen Mustafa Reşid Paşa ile, bazen Sultan Abdülmecid’le kısa süreli yolculuklara çıktık. Layihalar, nişan beratları, arzlar, duvardaki haritalar birbiriyle kesişen koridorlarda bir bir karşımıza çıkıyordu. Odanın ortasında duran masadaki pörsümüş lalelerin yaprakları, kim bilir kime ait diye düşünüp, hikayesini merak ettiğimiz fotoğrafların üzerine düşmüş, bir insan ömründen daha uzun mektuplar masaya dağılmıştı. Derken, daha önce hiç rastlamadığımız, İngiliz tarzı bir mobilya kutusu içinde bir plak dönmeye başladı. Dede Efendi, daha önce koklama ve görme duyusuyla yaptığımız tarih yolculuğuna işitme duyumuzu da dâhil etti.

Ve nihayet ayrılmış seyahatnameler... Evliya Çelebi seyahatnamesi cilt cilt üst üste duruyordu. Basımı ancak kırk yılda biten, bu nedenle iki cildi Latin harfli olan seyahatname, Evliya’nın şöhretini bu zamana taşıyan devasa bir kapı gibiydi. Bir müddet boyunca birbirine açılan kapılar arasında dolaşırken, az ileride kırmızı muhteşem ciltleriyle Tarih-i Cevdet ‘ben buradayım’ dedi. Her biri yeni sahiplerini arıyordu. Sahafın sürprizleri bitmez; Bedri Rahmi’nin bir karakalem tablosu belirdi karşı duvarda. Bahtiyar Sahaf’ın satmakla satmamak arasında gidip geldiği bir tablo... ‘Almasanız daha iyi olur’ diye espri yaptı hatta. Belki de sahaflık böyle bir şey... Elindeki malzemenin emsalsizliğini bilen, daha da ötesi kendine onlardan bir dünya kuran bir sahaf için kim bilir o dükkanda alınmasa iyi olacak ne çok kitap, belge vardı.
‘Alabileceklerimiz’ arasından iki seyahatnameye talip olduk. Birincisi Yadigar-ı Seyahat. Selanikli Tevfik Efendi’nin Alman İmparatoru Wilhelm ve İmparatoriçe Agusto Viktorya’nın İstanbul ziyaretine şahitlik yaptığı. İmparator ve ailesine dair resimler de içeren seyahatname 1312 tarihli. Şimdi okunmayı bekliyor.
Bir diğeri ve asıl önemli olan, iki ciltlik Alem-i İslam. 1331 tarihli Eşref Edib neşri olan kitap, Sultan Abdülhamid döneminin en çarpıcı isimlerinden birisi olan Abdürreşid İbrahim’e ait. Rusya’dan kalkıp İstanbul’a gelen ve Rusya’da dinlerini yaşayamayan pek çok Türk’ün Anadolu’ya göçüne öncülük eden bir din âlimi, Abdürreşid İbrahim. Türkistan, Mançurya, Sibirya, Moğolistan, Japonya, Çin, Singapur, Cezayir-i Maveray-ı Hind, Hindistan ve Arabistan seyahatlerini anlattığı eserinde, özellikle Japonya’ya dair ilginç gözlemler var. İbrahim, Japonların İslam’a çok yatkın bir millet olduğu tespitini bu seyahatler sırasında yapıyor ve Sultan Abdülhamid’e bildiriyor. Abdürreşid İbrahim, bir seyyah olduğu kadar bir âlim, bir âlim olduğu kadar da bir diplomat. Sultan Abdülhamid döneminin İslam dünyası projeksiyonuna önemli katkıları oluyor.
İnsanoğlunun küresel ilgileri yeni değil. Ne internetle, ne Napolyon’la, ne Kolomb’la, ne Hun göçleriyle başlamış. İnsanın olduğu her zaman var olan bir motivasyon uzak yerlere gitmek. İnsanın mayasına çalınmış bir merak...
Bahtiyar Sahaf’ta bu sefer bahtımıza düşen bu iki seyahatname, kütüphanenin seyahatnameler rafına ekleniyor. Her iki seyahatnamenin bir araya gelişi hoş bir rastlantı aynı zamanda. Hem devlet adamları, hem de halklar boyutuyla, makrodan mikroya ilginç malzemeler veriyor. Özellikle I. Dünya Savaşı öncesinde Almanya’nın ve Osmanlı’nın ilgilerini ortaya koyan bu seyahatnameler, Müslüman halkların ilginç sosyolojik hallerini de gösteriyor.
Bugünden düne dünyanın ahvalini görmek bakımından yaklaşık bin sayfalık iki seyahatname şimdi okunmayı bekliyor.