1 Eylül 1939 günü Alman ordularının Polonya'ya girmesiyle 2. Dünya Savaşı fiilen başladı. 3 Eylül'de İngiltere ve Fransa, Almanya'ya savaş ilan etti. Büyük savaş, tüm Avrupa'yı sarmaya başlamıştı. Sovyet Rusya, Almanlar ile bir saldırmazlık paktı imzalamıştı. Tam olarak hangi tarafta olduğu belli değildi. Ama en azından Almanların şimdilik karşısında olmayacağı belliydi. 

Peki Türkiye bu durumda Sovyetler ile ne yapacaktı? 
MÜZAKERE hazırlıklarına başlandı. Zaten 9 Temmuz'da Moskova'ya bildirilen projede Karadeniz ve Boğazlar Bölgesi'nde savaşı doğurabilecek bir saldırı karşısında Türkiye ve Sovyetler Birliği'nin fiilen işbirliği yapacağını öngörüyorlardı. Ayrıca imzalanacak bir Türk-Sovyet Antlaşması'na İngiliz-Fransız çekincesi konacaktı.
BÜTÜN bu gelişmeler üzerine 15 Eylül'de Dışişleri Bakanı Şükrü Saraçoğlu, Moskova'ya davet edildi. İki gün süren gemi yolculuğunun ardından Sovyet Rusya'nın liman kenti Odessa'ya gece yarısı vardılar. Limanda birkaç alt düzey memur tarafından karşılandılar. Bu durum can sıkıcıydı ama asıl karşılamanın Moskova'da yapılacağı söylenerek durum Sovyet yetkililerce telafi edilmeye çalışıldı. 
SPIRIDONOVA adındaki konukevinde ağırlandılar.

BİZİ BIKTIRMAYA ÇALIŞTILAR
SARAÇOĞLU üstünü değiştirip yatağa uzandı ama bırakın uyumayı düzgün bir şekilde yatmak bile mümkün değildi. Kamburu çıkmış yatağın içinde toplanan pamuklar eni konu tepecikler oluşturmuşlardı. Saraçoğlu burada uyunmaz diyerek odadan çıkıp Feridun Cemal'in odasının kapısını çaldı. Bir yandan da söyleniyordu:
- İlk andan itibaren bizi bıktırmaya, bezdirmeye çalışıyorlar. Benim yatağın halini bir görsen.
- Efendim benimki de iyi değil. Ama isterseniz siz bu odaya buyurun.
- Hayır, ben şuradaki koltukta kıvrılıp uyumaya çalışacağım. Eğer uyuyamazsam bakarız bir çaresine.
RUSLAR psikolojik savaşı başlatmışlardı.
H H H
ERTESİ gün ikili görüşmelere geçildi.
SOVYET Hariciye Komiseri Molotov, toplantı sırasında aniden Saraçoğlu'nun önüne bir kâğıt uzattı. Saraçoğlu kâğıdı eline almadan "Nedir bu" diye sordu. Molotov, Montreux Anlaşması'ndaki bazı maddelerin tadiline ilişkin bir düzenleme olduğunu söyledi. Türkiye'nin Montreux Anlaşması'yla kazandığı hakları Ruslar'la paylaşmasını öngörüyorlardı. Saraçoğlu böyle bir düzenlemeyi konuşmanın gereksiz olduğunu belirterek kâğıdı eline dahi almadı.
MOLOTOV, Saraçoğlu'nun kararlı tutumu karşısında biraz şaşırsa da hamlesini sürdürdü:
- Bu kararınızı Ankara'ya sormadan mı vereceksiniz?
- Evet, Ankara'ya sormaya gerek yoktur. Yetkim bunu burada reddetmeye yeterlidir!

***
ERTESİ sabah Molotov'la yapılacak görüşme ani bir kararla ertelendi. Molotov, Alman Hariciye Vekili Ribbentrop'u kabul edeceğini söyleyerek Saraçoğlu'ndan özür diledi.
TAM bir satranç maçı oynanıyordu.
SARAÇOĞLU, Alman Dışişleri Bakanı'nın gelişini ve kendi programlarının ertelendiğini duyduğunda öfkeden çılgına dönmüştü.
"NE yaptıklarını sanıyor bunlar. Çocuk oyuncağı mı bu!" diyerek öfkeyle kaldıkları konukevinin salonunda bir aşağı bir yukarı turlamaya başladı. 
"YOO anladım. Bunların niyeti bizi bıktırmak, sinirlerimizi altüst etmek. Ama yok. Öyle yağma yok. Direneceğiz! Hemen Paşa'yla konuşmamız lazım" diyerek Moskova Elçiliğine doğru harekete geçti. İsmet Paşa ile yapılan şifreli telsiz konuşmasında durumu olduğu gibi anlattı. Paşa her ne olursa olsun beklemek gerektiğini söyledi. 
ASIL can sıkıcı haber ertesi gün ortaya çıktı. Sovyet-Alman Anlaşması imzalanmıştı. Anlaşmada her iki ülkenin de birbirine gerek askeri gerekse ekonomik destek olacağı ve barışı sağlamak üzere ortak hareket edecekleri yazılıydı.
HERKES hem yanındaki hem de karşısındaki ülkeye durmadan mesaj veriyordu. 
RUSLARIN Türk heyetiyle yeniden görüşmek üzere verdikleri randevu tarihi 1 Ekim oldu. Bu kez görüşmelerde Devlet Başkanı Josef Stalin de olacaktı. Bu kez kartların daha bir açık olacağı bir görüşme bekleniyordu ancak yine de zorlu geçeceği muhakkaktı. 
MOLOTOV ilk günkü görüşmelerde cebinde taşıdığı notu görüşmelerin başında yeniden masaya taşıdı. Boğazlar'la ilgili taleplerini yeniliyordu.  Ayrıca Sovyetler Birliği'nin Bulgaristan ve Romanya'dan toprak talepleri konusunda Türkiye'nin tarafsız kalması isteniyordu. 
TABİİ bunları dile getiren Sovyet Hariciye Komiseri Molotov'du. Stalin iyi polisi oynuyordu.

STALIN İYİ POLİSİ OYNADI
STALIN, Molotov'un yeniden masaya taşıdığı notu aldı, ilk defa görüyor gibi baştan sona okudu, yüzünü buruşturdu ve "Bu çok kötü yazılmış, bunu geri çekiyorum" dedi. Türk tarafında tedbirli bir iyimserlik havası belirse de ilerleme henüz sağlanamamıştı. Stalin üçlü ittifakta yer alan Sovyet çekincesinin daha kalın çizgilerle belirtilmesini ve Türkiye'nin her ne koşulda olursa olsun Sovyetler'le savaşmamasını istiyordu. 
ASLINA bakılacak olursa Stalin'in talepleri çok ağır değildi. Ancak bu karar için Fransa ve İngiltere'ye de danışılması gerekliydi. Saraçoğlu olumlu bir sonuç çıkmayabileceğini söylese de Stalin "Deneyelim" dedi.
SARAÇOĞLU kabul etti.

KALKIP ZEYBEK OYNARIM
YORUCU gün böylelikle sona ermiş 5 buçuk saatin sonunda Ankara'da merakla bekleyen İnönü'ye görüşmelerin raporu sunulduktan ve gelinen nokta aktarıldıktan sonra 'havayı' özetleyen bir cümle iletilmişti:
"Bugünkü temaslara görüşmeden ziyade boğuşma adı verilebilir!" 
SARAÇOĞLU'nun bu telgrafı aslında çok şeyi özetliyordu. 
AKŞAM kaldıkları konukevine dönerken Feridun Cemal'e mırıldandı:
"ŞU Rusların başı bir sıkışsa!.. Yemin ederim ki kalkıp zeybek oynayacağım."
TÜRKİYE bu usta işi manevrayla savaş tehlikesinden uzak kalmıştı. Sabır, beceri ve diplomatik ustalıkla Türkiye'yi kan ve göz yaşından uzak tutmuşlardı. (Bir de şimdiki durumumuzu düşünün.)

İsmet Paşa'dan koltuk salvosu
LOZAN'ı unutmayalım...
LOZAN Barış Konferansı'nın ilk günü... Toplantı Mont Benon Gazinosu'nda yapılacaktı. Türk delegasyonunu temsilen salona gelen İsmet İnönü, karşılaştığı manzaraya hemen tepkisini gösterdi. Salonda kendisine öteki heyet başkanlarına göre daha küçük bir koltuk ayrıldığını gördü. Nedenini sordu. Aynı boyutta bir başka koltuk bulunmadığı yanıtını aldı. "O takdirde bulunduğu zaman toplantıya girerim" dedi. Odasına çekildi. İnönü'nün bu ilginç tepkisi etkili oldu. Çok geçmeden Lord Curzon'unki gibi aynı boyutta bir koltuk bulunup yerine konuldu. (İsrail'de düşük sandalyeye oturmayı kabul eden İsrail Büyükelçisi Zeki Çelikkol'u hatırlayın.)
***
EVET, diplomasi eskiden bir bilek güreşiydi. Kimi zaman büker kimi zaman yere yapışırdınız. Yani yaşanan her şey gerçekti. Oysa şimdilerde yaşadığımız sanal dünya gibi diplomatik manevralarımız da sanal oldu. İnandırıcılıktan uzak, toplum algısına yönelik PR çalışmasından öteye gitmiyor.
ANADOLUMUZDA çok güzel bir söz vardır. O sözü, İsrail Başbakanı'na seslendirmek istiyorum:
"Yalandan delilik yapma Netanyahu!"

Unutulmayan BM konuşması
ORHAN Eralp deneyimli bir büyükelçimizdi. Onu asıl unutulmaz kılan Birleşmiş Milletler'de yaptığı ünlü konuşmaydı. Kıbrıs Rumları'nın "Neden bizi tanımıyorsunuz? 150 BM üyesi ülke tanıdı" yollu sataşmalarına verdiği cevap hiç unutulmadı: 
"KIBRIS sorunu bir cebir denklemidir. Bu denklemin 'x'i de Türkiye'dir. Tüm dünya sizi tanısa bile Türkiye sizi tanımadıkça bu denklem çözülemez. Şimdi kendinize isterseniz 'Kıbrıs Rum İmparatorluğu' bile diyebilirsiniz!.."

Diplomasi bir bilek güreşidir
Netanyahu'nun özrüne siz inandınız mı? Ben inanmadım... 
İNANMADIM çünkü ben söylenene değil yapılana bakarım. İsrail'le doğal ve ebedi müttefikliğimiz sürerken, onların peşine takılıp Suriye'yle savaşın eşiğine gelmişken, onları İran füzelerinden korumak için füze kalkanlarını topraklarımıza dikerken neye inanacağım? Zaten küs değildik ki!
'ONE MINUTE' nasıl bir hayat öpücüğüyse 'özür' de ikinci bir öpücük olmuştur. Kamuoyunda nevruz sonrası sıkışmış Erdoğan'a soluk aldırmıştır.
AMA bakınız yakın tarihimizde gerçek diplomatik savaşlarımız nasıl oldu. Nasıl bilek güreşlerine tutuştuk.

'Bulgar Kralı'nın arkasında yürümem
Can çekişen Osmanlı'da bile durum farklı değildi...
VELİAHT Yusuf İzzeddin Efendi, 1910'da VII. Edward'ın cenaze töreninde Osmanlı İmparatorluğu'nu temsil etmişti. Protokolce hazırlanan programa göre kendisinin Bulgar Kralı'nın arkasından yürüyeceğini gören Veliaht Yusuf İzzettin Efendi, "Ben burada Osmanlı İmparatorluğu'nu temsil ediyorum. Katiyen Bulgar Kralı'nın arkasından yürümem" diye dayatmıştı. Durum İngilizleri telaşa düşürmüş, fakat ısrar karşısında Veliahdı Bulgar Kralı'nın önüne almaktan başka çare bulamamışlardı.