Denize kıyısı olan birçok ülkede eğlence hatta spor olarak görülen jet ski, Türkiye'de skandallar ve kazalarla gündeme geliyor. Türkiye'de yılda 400 adet satılıyor ama çoğu kiralamak için... Vergisi, benzini, ehliyeti derken Türkiye'de ortalama gelire sahip birinin satın alması oldukça zor.

İpek Özbey jet ski skandallarını haber yapınca ben de bu aracın geçmişini, Türkiye'deki durumunu inceleyeyim ve sizlerle paylaşayım istedim. İşte jet ski külliyatı...
Jet ski'nin geçmişi 1970'li yıllara uzanıyor. Tevatür o ki Belçika'da hız meraklısı birkaç gencin fiberden yaptığı deniz araçlarına motor takarak hız tutkularını gidermeleri yeni bir aracın temellerini atmış. Denizin üzerinde motosiklet kullanıyor hissi yaratan bu araçları doğal olarak kara motosikleti üreten firmalar geliştirdi. Belçika'da çılgın 4 gencin hevesiyle ortaya çıkan bu araçlar, daha sonra Avrupa kıyılarına ardından da şu anda deniz motosikleti cenneti olan ABD'ye ulaştı.

JET SKI DE SELPAK GİBİ
Avrupa ve ABD'de hızla yayılan bu araca Uzakdoğulular da elbette ilgisiz kalmadı. O yıllarda dünya otomotiv piyasasını art arda yeni marka ve teknolojilerle sarsan Japonlar, bu işe de el attı. Yamaha, Kawasaki, Honda, Seadoo ve Polaris başta olmak üzere birçok şirket deniz motosikletleri üretmeye başladı. Japon Kawasaki firması ilk modellinin adını Jet Ski koydu. Bu ad ve model o kadar tuttu ki kimse artık deniz motosikleti demez oldu.
Literatürde adı 'deniz motosikleti' olarak geçiyor, bazı Avrupa ülkelerinde 'personal water craft' da deniyor, bazı firmalar 'dalga yarışçısı' adını kullanıyor ancak hiçbiri jet ski'nin saltanatı sarsamıyor.

BODRUM ÖNCÜLÜK ETTİ
Türkiye'nin jet ski ile tanışması Akdeniz çanağındaki ülkelere göre oldukça geç, matbaa da geç gelmişti değil mi? Türk halkı ilk jet ski'yi 1986 yılında İstanbul'daki bir 'boat-show'da gördü. İddialar fiyatının 6 milyon lira olduğu yönünde, doğal olarak alıcı bulamadı. 1987 yılında bir Alman firması 4 jet ski'yi Bodrum'a getirerek tatil köylerine pazarladı. Kısa zamanda o kadar çok ilgi gördü ki birçok işletme sipariş verdi. Bodrum'daki ilgi sahil şeridine yayıldı, Antalya, Kuşadası, İzmir derken şu anda Türkiye'nin birçok yerinde jet ski var.

TÜRKİYE'DE KİRALAMA DAHA FAZLA
Deniz motosikleti kişisel bir araç, buna karşın Türkiye'de kiralama yoluyla kullanımı çok yaygın. Türkiye'de her yıl ortalama 400 adet deniz motosikleti satıldığını söyleyen Yamaha'nın Türkiye distribütörü Burla Makine yetkilisi Yavuz Sipahi, 'Bu rakamın sadece yüzde 30'u bireysel kullanım için' diyor.
Nedenleri ise farklı. Birincisi birçok üründe olduğu gibi yüksek vergiler. Sipahi, bir deniz motosikleti sahibinin geçen yıla kadar her bir birim beygir başına 50 dolar vergi ödediğini, 200 beygir gücüne sahip bir kişinin yıllık ödeyeceği verginin 10 bin dolar olduğunu söylüyor. 'En pahalısı 25 bin Euro olan bir araç için kim her yıl 10 bin dolar öder' diyen Sipahi, 'Geçen yıl yapılan bir düzenleme ile bu miktar düşürüldü ancak, hala lüks kategorisinde olduğu için ÖTV ve KDV toplamı yüzde 26. Üzerine bir de benzin maliyetini eklerseniz fiyat oldukça yükseliyor' diyor.
Malum Türkiye'de yaşayanlar dünyanın en pahalı akaryakıtını kullanıyor, 70 litrelik bir depoyu doldurup 4 saat deniz keyfi yapmak ülkedeki gelir dağılımı dikkate alındığında herkesin harcı değil.
Bir diğer sorun da yasal düzenlemeler. Deniz motosikletlerinin çok güvenli olduğunu, uzaktan kumanda ile bile kullanıldığını söyleyen Sipahi, 'Türkiye'de eğer bu aracı kullanmak istiyorsanız kıyı kaptanlığı ehliyetiniz olması gerekiyor. Kaç kişide var' sorusunu soruyor. İşte bu nedenlerden dolayı Türkiye'de jet skiler sadece 'zenginlerin oyuncağı' olarak görülüyor...

Hayat kurtarıyor...
Yavuz Sipahi, deniz motosikletlerinin dünyanın birçok yerinde eğlence ve sporun yanı sıra güvenlik ve arama-kurtarma çalışmalarında da kullanıldığını söylüyor. Türkiye'de bu konuda bilincin eksik olduğunu belirten Sipahi, 'Bazı belediyeler ve kamu kuruluşlarıyla anlaşmalar yaptık, eğitimler veriyoruz, destek oluyoruz' diyor. Karadeniz'de her yıl ortalama 35 kişinin deniz kazalarında hayatını kaybettiğini söyleyen Sipahi 'Deniz motosikleti kullanılmaya başlandıktan sonra bu rakam 5'e indi. Çünkü çok kötü havalarda, dev dalgaların olduğu durumlarda kaza yerine ulaşabilecek tek araç deniz motosikleti. Kriz sona  erdikten sonra daha fazla belediye ve kamu kuruluşuyla çalışmayı umuyoruz' diyor.