• $8,5146
  • €10,2722
  • 498.777
  • 1441.33
13 Mart 2011 Pazar

Okyanuslar çöp girdabında

Cuma sabahı ilk duyduğumuz kötü haber Japonya'da son yılların en büyük depremi oldu. Deprem korkusuyla yaşayan bir ülkenin vatandaşları olarak gözümüz kulağımız televizyonlarda, gazetelerdeydi. Canlı yayınlarda deprem anını ve ardından gelen tsunaminin sokakları yutuşunu bir simülasyon gibi izledik. Deprem, doğal bir felaket, insanoğlunun önlemek için yapabileceği bir şey yok, tek önlem depremle yaşamayı öğrenmek, sağlam bir altyapı kurarak can kayıplarını azaltmak, tıpkı Japonya'nın yaptığı gibi...
Ancak biz insanlar o kadar acımasızız ki, dünyayı sadece kendimizin sanıyoruz... Doğayla kaybedeceğimizi bildiğimiz bir mücadeleye giriyoruz. Sokak hayvanlarının yaşamasına izin vermiyor, ormanları katlediyor, havayı, suyu kirletiyoruz. Doğa da bu pervasızlığa tepki gösterdiğinde adına 'felaket' diyoruz! Ders alana kadar da birçok canlının ölümüne neden oluyoruz.
Kapımızda yeni bir tehlike var: Çöp girdapları... Bilim dünyasının uzak olduğu bir kavram değil çöp girdapları. Pasifik Okyanusu'nda birkaç tane dev çöp girdabı olduğu biliniyordu. Geçen yıl Atlantik'te de aynı büyüklükte bir girdaba rastlanınca tehlikenin boyutları değişti.  Bu çöp girdapları milyonlarca tonluk atıklardan oluşuyor. Çoğu da plastik atıklar... 'Okyanus kıyısında yaşamıyorum, benim bu girdapların oluşumunda katkım yok' diye düşünmeyin. Çünkü yüzölçümü açısından ABD'yi bile geçen bu girdaplarda buluşan çöpler, akarsular ve denizler aracılığıyla okyanuslarda toplanıyor, hava ve su akıntıları ile de birleşerek dev girdaplar oluşturuyor. Örneğin ABD'de Hudson Nehri'nde yapılan ölçümde en yüksek toksin oranı, nehrin ağzında değil, 100 kilometre güneyindeki planktonlarda saptanmış.

100 MİLYON TON ÇÖP
Birkaç yıl önce Los Angeles Times'da yer alan bir haberde okyanuslarda yüzen çöplerin yüzde 90 plastiklerden oluştuğu belirtiliyordu. Birleşmiş Milletler Çevre Programı'nın verileri de bu gerçeği doğruluyor ve her bir millik alanda 46 bin irili ufaklı, parça ya da bütün yüzen plastik çöp olduğunu da ekliyor. Greenpeace'in rakamlarına göre ise her yıl dünyada yaklaşık 200 milyar ton plastik tüketiliyor ve bunun yüzde 10'u okyanuslara karışıyor. 
Dünya ilk çöp girdabını Pasifik'le tanıdı. Önceleri sayısı bir olarak bilinen girdabın  üç tane olduğu ortaya çıktı. İsimleri; Büyük, Doğu ve Batı çöp girdapları... Sonradan Alaska kıyılarına yakın bölgede de başka bir girdabın varlığı ortaya çıkarıldı.
Bu girdapları inceleyen bilim adamları, Doğu girdabının Hawaii ve Kaliforniya arasında olduğunu ve büyüklüğünün Teksas'ın iki misline ulaştığını belirtiyor. Batı çöp girdabı ise Japonya'nın doğusuyla Hawaii arasında. Her iki girdap 6 bin millik bir tabakayla birbirine bağlı.
Bu girdapları keşfeden Amerikan deniz bilimcisi Charles Moore, söz konusu bölgede yaklaşık 100 milyon ton çöpün yüzdüğünü tahmin ediyor. Merkezi Amerika'da olan ve Charles Moore tarafından kurulan Algalita Deniz Araştırma Vakfı yetkilileri, 'Adeta bir çorbaya benziyor. Yaklaşık ABD'nin iki katı büyüklüğünde' yorumunu yapıyor. Bir başka vakıf yetkilisi Curtis Ebbesmever, 'çöp çorbasının sahipsiz bir köpek gibi gezdiğini ve karaya yaklaştığı zamanlarda kıyıya çöplük kustuğunu' söylüyor.  

KUŞLARI, BALIKLARI ÖLDÜRÜYOR
Okyanusun içindeki dev çöp kütlerinin kısa ve uzun vadeli çok sayıda zararı var. Birleşmiş Milletler Çevre Programı plastik atıkların yılda bir milyondan fazla deniz kuşunun ve 100 bin kadar deniz memelisinin ölümüne neden olduğunu açıkladı. Bu plastikleri yutan kuş ve balıklar boğuluyor. Denizaltı yaşamı ölüyor... Çeşitli vakıfların yaptığı araştırmalar deniz canlılarının yaklaşık yüzde 43'ünde, deniz kaplumbağalarının yüzde 86'sında ve kuşların yüzde 44'ünün vücudunda plastik maddeye rastlandı. Büyük Okyanus'un kuzeyinden toplanan balık örneklerinin yüzde 35'inin midesinde plastik atık bulundu. Çöp girdapları büyüdükçe kıyıya doğru yaklaşıyor ve atıkların bir kısmını sahillere bırakıyor. Kuzey ve Güney Amerika sahilleri sık sık 'plastik saldırısına' uğruyor. Japonya'daki tsunaminin ardından yeni bir girdap saldırısı da bekleniyor.

TÜRKİYE DE TEHLİKEDE
Türkiye'nin denizleri de kirlilikle boğuşuyor. Karadeniz'in önemli bir bölümü ve Marmara'nın güneyinde artık hiçbir hayat belirtisinin olmadığı yerler var. Denizlerin ölmesinde kimyasal atıkların ciddi bir katkısı var. Turizm bölgelerinde ise teknelerden atılan atıklar baş  edilemez noktaya geldi. Çeşitli yerel kuruşular ve sivil toplum örgütlerinin yaptığı temizleme çalışmaları da  yetersiz. Akdeniz ve Ege'nin güzelim koylarının dibinde otomobil lastiğinden, yatağa, lavabodan plastik şişeye kadar  her şey var!

'5 Girdapçılar' Büyük Okyanus'ta
Bilim dünyası var olan  girdaplara çözüm bulmaya çalışırken karşılarına Atlantik'te başka bir girdap çıktı. İlk incelemelerde girdaptaki plastik şişelerin yoğun parçalarına dolaştığı saptandı. Bu durumun balıklar için çok tehlikeli bir tuzak olduğu belirtiliyor.
Girdapların arttığını gören bir grup çevreci ve bilim adamı ABD'de bu konu üzerine araştırmalar yapan farklı bir oluşuma imza attı. Girdap sayısından yola çıkan '5 Girdap Enstitüsü' adlı bu oluşum, kısa bir süre önce uzun bir seyahate başladı. Daha önce de farklı bölgelere giderek incelemeler yapan ekibin başında Marcus Eriksen bulunuyor. Eriksen ve ekibi 15 bin boş plastik şişeden inşa ettikleri JUNKraft adlı tekneleriyle ilk olarak Batı Girdabını araştırmak üzere Kaliforniya-Hawai arasında bir seyahat gerçekleştirdi. Araştırmalar, maalesef denizleri plastikten temizlemenin mümkün olmadığını ortaya çıkardı. Hem gittikçe büyüyor bu girdaplar hem de bu girdapları temizlemek çok ciddi bir finansal kaynak gerektiriyor. Eriksen ve ekibi de mücadelelerini karada sürdürüp insanları daha az plastik tüketmeye, çöplerin denize, akarsulara atılmasını engellemeye çalışıyor.
Ekip, bir yandan insanları bilinçlendirirken bir yandan da araştırmalarını sürdürüyor. Eriksen, bu ay eşi ve çalışma arkadaşı Anna Cummins ile yeniden yola çıktı. Çiftin rotası Büyük Okyanus'un güneyi.

<p>Tarihçi-Yazar Koray Şerbetçi bu hafta Kestirmeden Tarih  programında Kudüs özel bölümüyle karşını

Medeniyetlerin aynası Kudüs… Kadim şehre kim ne getirdi?

NASA Mars'ın 3 boyutlu görüntülerini yayınladı

Düştüğü dere yatağında 5 gün mahsur kaldı

Mersin sahilinde bulundu! Sahil güvenlik hemen çalışma başlattı