Bu hafta başlayan ve büyük bir hızla tüm global finans sektörüne yayılan şiddetli dalgalanma ve emtea ve hisse senedi piyasalarını hırplayan kargaşa ve değer kaybı, tüm dünyada yatırımcıları şaşırttı ve yerlere serdi.

Pazartesi günü global çapta gerçekleşen çöküş aslında Çin, Avrupa ve Japonya’dan son dönemde gelen büyümenin yavaşladığı şeklindeki haberleri pek ciddiye almayan analistleri oldukça şaşırttı. Bu durumda New York Times gazetesinde de vurgulandığı gibi bundan sonra yük ülkelerin ekonomi politikalarını belirleyenlerin sırtına binecek ve ekonomilerinin daha sağlam yere basması içi farklı politikalar getirmeye mecbur kalacaklar. Örneğin, bazı mercilerce eylül ayında faiz artışı yapması beklenen ABD’nin pek dramatik değişiklik yapamayacağını ve faiz artışını erteleyeceğini düşünmek oldukça doğru olacaktır.

Can sıkıcı sinyaller geldi

En can sıkıcı sinyaller dünyanın ikinci büyük ekonomisi Çin’den gelmekte. Çin yirmi yıl çılgın tempoda büyüdükten sonra daralıyor ve liderleri oldukça şaşkın bir şekilde kafalarını kaşımak zorunda kalıyorlar, çünkü şu anda Çin’de son altı yılın en düşük büyümesi yaşanıyor. Liderler de ne yapmaları gerektiği konusunda pek emin gözükmüyor ve deneme ve sınama yaklaşımı uygulamaktalar. Çin politika belirleyicilerinin önce finans piyasasına müdahale etmiş olmaları da sorun yarattı. Balon yaşayan bir finans piyasasında kamu şirketlerinin hisse senedi almaya girişmeleri, sonunda hisse senedi fiyatlarını altüst etti. Shanghai Composite Index pazartesi günü yüzde 8.5 düşmüştü. Çin’in kendi parası Renminbi’nin aniden dolara karşı devalüasyonu şeklindeki müdahale de, global çapta başka birçok ülkenin paralarının dolara karşı düşmesine neden oldu.
Halbuki Çin’den beklenen gelişmiş ülkeler teklerken (ABD, Avrupa ve Japonya) Çin’in ikinci büyük ekonomi olarak Dünyayı kurtaracak ülke rolüne soyunması idi . Şimdi açıkça görülüyor ki Çin bu kurtarıcı rolünü bugünlerde veya yakında pek oynayamayacak.Çünkü yeterli piyasa deneyimi yok. Kaldı ki örneğin Japonya 2015 yılının ikinci çeyreğinde yüzde 0.4 daralmıştı çünkü Japonya’da ihracat ve sanayi üretimi de Çin talebinin azalması nedeni ile gerilemekte idi. Japon Başbakanı Abe Shinzo şimdi şirketlere ücretlere zam yapmak ve de yatırımı arttırmak zorunda baskı yapmak zorunda kalacak.
19 ülkeli Avrupa Parasal Birliği ( Currency ) da biraz daha iyi durumda olsa da 2015 ikinci çeyreğinde sadece yüzde 0.3 büyüyebilmişti. İlk çeyrekte ise yüzde 0.4 büyümüştü. Her ne kadar İspanya büyümesini arttırdıysa da İtalya ve Fransa yavaşladılar ve kötü durumdalar.Avrupa ülkeleri kamu harcamasını arttırarak ülkelerinde talep artışı yaratmak zorundalar. Ama onlar bütçe açıklarını küçültmek ile uğraşmayı tercih ediyorlar.
Brezilya ve Rusya gibi petrol ve demir çelik ihracatına aşırı dolayısı ile emteea fiyatlarına bağımlı ülkeler ise Çin talebi durunca düşen fiyatlar nedeni ile ihracat gelirlerinin düşmesi ile karşı karşıyalar. Örneğin petrol fiyatları son bir yılda daha önceki fiyatın yüzde 40 kadarına inmiş bulunuyor. Bu çukurdan çıkışları da pek kolay olamayacak.
Bir önceki hegemon ABD ise saydığımız ülkelerden büyüme olarak daha iyi durumda ama bugünkü yapısı ve durumu eskiden olduğu gibi global çapta kurtarıcı rolü oynayabilecek gibi değil. Kaldı ki ortaya çıkan talep zafiyeti ABD’nin ihracatını da baltalıyor. Son aylarda doların kıymetlenmiş olması da ABD mallarını diğer ülkelere göre pahalı hale getiriyor. Dolayısı ile ABD kendisi de oldukça temkinli olmak zorunda. Bazılarına göre FED önümüzdeki eylül ayında faiz artışına başlayacaktı. Ama birkaç günde ortaya çıkan global ekonomi zafiyeti ve finanas kesimindeki kaos ve dalgalanma, ABD’nin faiz arttırma politikasına geçmesine fırsat vermeyecek gibi.

Yurtdışı, içeriyi de etkiliyor

Bu gelişmeler doğal olarak ülkemizi de etkiliyor. Global sorunlara ilaveten de kendi siyasi sorunlarımızın da olması bizi de global dalgalnamaya kurban ediyor. İstanbul Borsası da tüm Avrupa borsaları gibi etkilendi. Bizim açımızdan ilginç (ve faydalı ) tek değişiklik ABD politikasının değişeceği düşüncesi ile euro satın alanların hamleleri sonucu euronun yeniden değer kazanmaya başlamış olması.