ABD’nin son 17 günde yaşadığı komedi iki haftada 24 milyar dolar zarar üretti. Global lider ABD’nin siyasi ve ekonomik durumu tüm dünyada “gırgır” konusu oldu. Bir şahıs borç limiti için şöyle bir çözüm önermişti. Bilindiği gibi metal paralar Hazine tarafından yaratılır, sonra Merkez Bankası tarafından piyasaya sürülür ve bir miktar limiti yoktur. Dolayısıyla ABD Hazinesi üzerinde 1 trilyon dolar yazan tek bir metal para yaratsın,  onu götürüp FED’e yatırsın ve sonra da kağıt trilyon doları, gerektikçe peyderpey FED’den alsın ve harcamalarını yapsın. Başka bir “cin” de farklı bir öneri getirmişti. ABD yeni bir tür hazine bonosu çıkarsın. Borcun anaparası son derece küçük olsun, ama faizi nominal olarak dev boyutta olsun. Küçük borç rakamları limiti aşmaz, ama dev nominal faiz kuponları  borç limitine katılmıyor, bu şekilde finansman limite takılmadan borçlanma yapılsın. Tabii bu öneriler komik. Ama gerçek şu: Dünyanın hegemon denen, her şeyi yöneten ülkesi olacaksan, tek başına teknoloji veya kaynak yeterli değil. Globalleşme uluslararası ortamda hem ekonomik hem de siyasi patronaj gerektiriyor. 

ESKİ HEGEMON İNGİLTERE'YDİ

Tarihçilere göre 1800’lü yıllardan 1914 yılına kadar hem ekonomik hem teknolojik hem de siyasi hegemon Britanya imiş. Örneğin tek taraflı olarak ithalat tarifelerini indirmiş ve Fransa ile de serbest ticaret anlaşması yapmış. Altın para standardını garanti ederek de sabit döviz kuru sisteminin çalışmasını sağlamış. Böylece bazı ülkelerin dış fazla, bazılarının dış açık verdiği ortamda finansmanı sağlayan hep Britanya olmuş. Keynes, 1919 Versailles Anlaşması’nın global ekonomik sistemi tahrip edeceğini, altın para sisteminden çıkılması ve savaş tazminatlarının iptal edilmesi gerektiğini vurgulamıştı. Fakat o günlerde Britanya stabilizatör rolünü yüklenemezdi ve ABD de stabilizatör rolünü üzerine almaya niyetli değildi. Bu ortamda her ülke kendi çıkarını korumaya çalıştı ve hegemon olmaması sonucu Büyük Depresyon ve sonra İkinci Dünya Savaşı global sistemi kökünden salladı, altın para sistemi de çöktü. 

1945 yılında savaş sonrasında tek hırpalanmayan ülke olan Amerika “benevolent hegemon” denen rolü kabullenmeye mecbur kaldı. Truman 1947 yılında “Dış alemle ekonomik ve siyasi ilişkilerimiz bölünemez, Dünya ticaretinin yeniden kurulması uluslararası özgürlük ve sulhun temelidir!” dedi, ABD, IMF ve Dünya Bankası’nın kurulması için fedakarlığı yüklendi, sabit kur sistemi bu şekilde devam etti. Yeni hegemon ticaret kavgalarının hakemi GATT’ın da kurulmasını da sağladı. Ama 1973 yılında Bretton Woods sisteminin çökmesi, iki petrol şoku, Latin Amerika’nın borç krizi ve Japonya’nın ekonomik gücünden korku ve soğuk savaş ABD’nin korumacılığa dönmesini getirdi. Ancak 1989 yılında Berlin duvarının yıkılması ve 1990 yılında da Japon ekonomisinin  göçmesi, ABD’nin bir kere daha “saklandığı yerden çıkmasını” getirdi, globalleşme yeniden hız kazandı. 

ABD HEGEMON GİBİ DAVRANMIYOR

Ancak bugün ABD hegemon gibi hareket etmiyor. Ekonomide içlerine kapanıp, kendi çıkarlarını korumaya başladılar, ülke dışı kavgalara da daha az karışmayı seçtiler. ABD, Birleşmiş Milletleri finanse etmekten de kaçınmaya başladı, 2008 yılında da Doha ticaret görüşmelerinden geri çekildi. Global yerine bölgesel ticaret anlaşmalarına döndü, IMF’e desteğini de azalttı. Bugün dünyada birçok kimse ABD’yi artık lider veya hegemon olarak görmüyor. Avrupa da sallanıyor. Bugün birçok kişi Çin’in yeni hegemon olarak ABD’nin yerine geçeceğini düşünüyor. Ama Çin, Birinci Dünya Savaşı’nda ABD’nin olduğu konumda, yani hegemon rolüne henüz hazır değil. ABD ise kendi iç siyasi sisteminin sorunlarından kolay kolay kurtulacak gibi gözükmüyor. Roma, Osmanlı ve İngiliz imparatorluklarının çöküşü gibi şimdi de ABD “İmparatorluğu” sallanıyor. Bakalım zaman neler doğuracak.