Kasım ayında tüketici fiyatları Merkez Bankası'nın önceden belirttiği şekilde artarak yıllık enflasyonda iki puana yaklaşan bir yükselişe neden oldu. Tüketici fiyatları kasım aylık bazda ortalama yüzde 1.7 oranında artarken piyasada genel olarak yüzde 1.2 civarında aylık enflasyon oranı bekleniyordu. Diğer yandan geçen yılın kasım ayında aylık enflasyon oranı yüzde 0.03, yani sıfıra çok yakın gerçekleşmişti.
Türkiye şartlarında 2003'ten bu yana gerçekleşen verilere baktığımızda kasım aylarında ortalama yüzde 1 civarında aylık enflasyon normal olarak görülebilir. Geçen yıl aylık fiyat artışlarının çok düşük olması, bu yıl da tam tersine yukarı yönlü sürpriz gerçekleşmesi yıllık enflasyon oranını bir anda yüzde 9.5'e çıkardı. Bir ay önce bu oran yüzde 7.7'ydi.
Aşağıdaki tabloda tüketici fiyatlarında ana harcama grupları itibarıyla yıllık enflasyona katkılar detaylı bir şekilde yer alıyor. Enflasyondaki yükselişin nedenlerini göstermesi açısından bu tablodaki detaylar, özellikle de en sağdaki iki sütunun birbiri ile karşılaştırılması gerekiyor:
Tabloda gıda fiyatlarındaki hızlı artış belirgin bir şekilde görülebiliyor. Gıda ve alkolsüz içecekler grubundaki fiyat artışlarının yıllık enflasyona katkısı Kasım ayında aniden 1.9 puana yükselmiş. Bu rakam ekim ayında 0.5 puan seviyesinde imiş. Zaten TÜFE'nin detaylarına baktığımızda gıda fiyatlarının geçen yılın kasım ayında ortalama yüzde 2 oranında düşüşünü, bu yılın kasım ayında ise aylık yüzde 3.3 oranında arttığını görüyoruz. Ancak bu durum sürpriz değil. IMF tarafından derlenen küresel fiyat endekslerine göre yakın zamana kadar küresel gıda fiyatları yıllık yüzde 20 gibi yüksek oranlarda artmaktaydı. Bizde yıllık artış oranı Kasım ayı itibarıyla yüzde 7 civarında.
Diğer yandan, gıda fiyatları dışında, döviz kurlarındaki hareketliliği ve genel kur artışının fiyatlara dolaylı ve doğrudan etkileri enflasyon artışına önemli katkı yaptı. Bu sütunda defalarca döviz kurundan enflasyona geçişliliğin kuvvetinin arttığı konusunda ikazlar yapmıştık, sonuç ortada.
Vergilerde ve kamu tarafından belirlenen mal ve hizmet fiyatlarında son dönemde gerçekleşen ve maliye politikasını cari denge açığını kontrol için sıkı tutma çabası içeren ayarlamalar enflasyondaki yükselişin diğer nedenleri olarak sıralanabilir.
Ancak, gıda, tütün ve alkol mamulleri gibi malların fiyatları hariç tutulduğunda da enflasyonda eğilimin yukarı yönlü olduğuna dikkat çekmek gerek. Çekirdek enflasyon göstergelerinde yaklaşık bir yıldır istikrarlı bir şekilde devam eden yukarı yönlü trend kasım ayında da değişmemiş. Bu da enflasyonun önümüzdeki dönemde yükselmeye devam edeceğinin bir sinyali olarak görülebilir.
Hatırlanırsa, geçen yılın aralık ayında aylık enflasyon oranı negatif olmuş, fiyatlar ortalamada yüzde 0.3 oranında düşmüştü. Kasım ayındaki trendin devam etmesi durumunda, yani fiyat artışlarının beklenenden güçlü seyretmesi durumunda enflasyon yüzde 10'un üzerine bile çıkabilir. Biz, yılın ilk yarısında enflasyon oranı yüzde 4 civarında dalgalanırken 2011'in ikinci yarısında enflasyonun yükseleceğini ısrarla vurgulamış, yıl sonu için de yüzde 8.5 tahmininde bulunmuştuk. Çok büyük bir sürpriz olmazsa, enflasyondaki yükseliş bizim bu geçmiş tahminimizi de geçecek.