Son birkaç yılda bu sütunda Çin’in GSYİH büyüklüğünün ABD’yi geçeceğini birçok uluslararası uzmanın analizlerine dayanarak yazdım. Bu gerçek ve doğru bir tezdi. Üstelik global kriz olmasa da bu olgu gerçekleşecekti. Sadece daha çok zaman gerekecekti. Ancak dikkat edilmesi gereken bir diğer nokta var. Çin artık eskisi gibi yüzde 10 yıllık reel büyüme yaşamıyor. Nitekim Çin Başkanı geçen hafta Ulusal Kongre’de yaptığı konuşmada büyüme hızının yıllık yüzde 7 civarına inmiş olacağını söyledi.

Bu arada birçok analist de Hindistan’ın büyüme hızının en son verilere bakılırsa Çin reel büyümesinin hızının üzerine çıkacağını vurguladı.
Tabii Çin global ekonomi açısından çok büyük ve önemli bir ekonomi. ABD, Çin ve Avrupa yüzde 15-20 civarındaki payları ile toplamda global üretimin yüzde 55-60 kadarını üretiyorlar. Ama Avrupa zaten yavaş gidiyor, bir de Çin teklemeye başlarsa global büyüme önemli ölçüde etkilenecek, yavaşlayacak!
Peki Çin neden yavaşlamak zorunda? Bunu Oxford Üniversitesi’nin Çin Ekonomisi Merkezi üyesi ve eski gazeteci ve eski UBS Bankası baş iktisatçısı ve uzun zamandır Çin’i yakından gözlemleyen uzman George Magnus’un analizlerinden aktaracağız.
Magnus, Çin Başkanı Li Kequiang’ın Çin’in borç yönetmek ile sürekli büyüme arasında bir denge sağlaması gerektiğini söylediğini vurgulamış. Ama Magnus’a göre bu iki objektif arasında büyük bir çelişki var. Çin’in büyümesi yüksek oranda kredi yaratılmasına bağlı. Ama borç/GSYİH oranı 2008 yılından bu yana iki misline çıkmıştı. Önümüzdeki dönemde büyüme daha yavaş olacağına göre ve borç ise bir süre yüksek kalacağına göre, borç /GSYİH oranı gene hızla yükselecek. Zaten inşat ve birçok sanayi alanlarında bugün bile aşırı kapasite ve artan deflasyonist güçler de var.
Borcun yönetilmesi ise temelde yavaş artması değil, borcun azaltılması demek. Bu arada borcun önemli bir kısmının ödenmemesi veya yeniden yapılandırılması sorunuyla karşı karşıya kalmak demek. Yani gölge bankacılık, yerel hükümetler, eyalet ve belediyelerin finansal kuruşları ve devlet mülkiyetindeki birçok kurum geri ödeme yapamayarak batacak duruma gelecek. Bu da büyümeden birkaç puan silecek bir durum demek. Bu kötü durumun önüne ancak ciddi reform hamleleri geçebilir. Finans krizinde yerel hükümetlerin borç almalarının teşvik edilmiş olması büyük sorun yaratıyor. Bir kanun ve hukuki çerçeve eksikliği olması da çok önemli bir sorun. Aslında finans kesiminde liberalizasyon yönünde atılan adımların hızlı değil de yavaş yavaş yerleşmesi sorunu biraz hafifletecek bir şey.
Ama borcu olduğu düzeyde tutmak ve yüzde 7 büyümek de gerçekleşmesi kolay olan bir şey değil. Çin devlet tarafından yönetilen finans sektörünü ve yerel hükümetleri küçültmek ve sınırlamak zorunda. Bu da yüzde 7 büyümeye hiç fırsat vermez, tersine önemli ölçüde düşürür. İdealde borcun düzeyinin düşürülmesi gerekir. Bunun sonucu da önemli ölçüde daha düşük büyüme anlamına gelir. Tabii birçok da yeni düzenleme, yani ciddi reform gerekiyor.
Bu nedenle Çin yüzde 7 büyümenin altına inmek mecburiyetinde. Tabii eğer Avrupa hızla toparlanırsa global daralma bir ölçüde dengelenebilir. Ama Çin’in zorunlu olarak daha yavaşlayacak olması Asya ve Afrika açısından çok önemli sorunlar demek. Uzman böyle diyor!