Ekonomide büyüme temposundaki artış doğal olarak cari açıkta artışa neden oluyor. Hatırlanırsa eylül ayında sanayi üretimi ciddi bir zıplama yapmış ve yıllık büyüme oranı yüzde 6.4 olmuştu. Bu canlanmanın doğal bir sonucu olarak da genel ithalat ve yatırım için ithalat kanalı ile cari açık artmaya devam ediyor.
Daha önce TÜİK tarafından açıklanan dış ticaret rakamlarında, eylül ayında toplam ithalat yüzde 3.5 oranında artmış ancak alt kalemlerde yatırım ve tüketim malı ithalatındaki artış yüzde 16 civarında gerçekleşmişti. Cari açık temelde tasarruf yetmezliğinden kaynaklandığı için de hem yatırım artışı üzerinden hem de tüketim harcamalarının toplam tasarrufu düşürmesi nedeniyle ekonomideki canlanma dönemlerinde cari açığın artışı artık olağan ve beklenen bir durum.

TURİZM, RAKAMI YUKARI ÇEKTİ

Eylül ayı verilerinin detayına bakılacak olursa, ihracat yüzde 1.2 oranında, ithalat yüzde 3.9 oranında artarak dış ticaret açığını 6 milyar dolara yükseltmiş. Bu da kabaca cari açıktaki artışı açıklıyor. Aynı zamanda turizm gelirlerinde Suriye göçmenleri ile ilgili geçen ay TÜİK tarafından yapılan revizyon da cari açık rakamlarını yukarıya çekmiş (Suriye etkisi turizmden çıkartılmış).
İlk dokuz aylık rakamlara bakıldığında cari açığın 49 milyar dolara ulaştığını görüyoruz. Buna karşılık ilk dokuz ayda gerçekleşen finansman girişi ise 54 milyar doları geçmiş. Ek olarak net hata ve noksan kaleminden gelen 5 milyar dolarlık girişleri de sayarsak rezervlerin ilk dokuz ayda yaklaşık 10 milyar dolar arttığını görüyoruz. Eylül ayında ise 3.3 milyar dolarlık açığa karşılık finansman girişi 2.2 milyar dolarda kalmış. Bu girişlerde en önemli pay kısa vadeli portföy yatırımlarında. Uzun vadeli doğrudan yatırım girişleri eylül ayında 600 milyon doların altında kalmış.

DOĞRUDAN YATIRIMLAR UMUTSUZ

Cari açık rakamı yıl sonunda 60 milyar doları geçecek. Yani kabaca GSYH’nın yüzde 7.5’i civarına gelecek. Bu artışın uzun vadeli girişlerle, yani doğrudan yatırımlar kanalından giren dövizle dengelenmesi gerekiyor. Ancak son dönemde doğrudan yatırım kaleminde umut verici ve parlak bir dönem yaşanmıyor. İlk dokuz ay itibarıyla da doğrudan yatırım girişlerinin yeterli olduğunu söylemek zor. Geçen yılın ilk dokuz ayında gerçekleşen net 7.4 milyar dolarlık doğrudan yatırım girişine karşılık bu yılın aynı döneminde 6.8 milyar dolarlık giriş var. Yani ekonomik büyümenin düşük kaldığı geçen yıla göre bile daha az doğrudan yatırım girişi var. Aşağıya eklediğimiz grafikte cari açıktaki genel trend ve doğrudan yatırım girişlerinin izlediği seyir özetleniyor.

Grafikte de görüldüğü üzere doğrudan yatırım girişleri cari açığın sadece beşte birini karşılıyor. Geçen yıl bu oran cari açıktaki düşüş nedeniyle yüzde 30’lar civarında idi. Ancak ekonomik büyümenin son derece canlı olduğu 2004-2007 döneminde ciddi bir özelleştirme dalgası vardı ve bu durumda doğrudan yatırım girişleri cari açığın neredeyse tamamını karşılar hale gelmişti. Son iki yılda cari açığın finansmanı daha kısa vadeli kalemlere kaydıkça, döviz kurundaki oynaklıklar ve dalgalanmaların ekonomiye etkisi de artıyor.