Cari açıkta son birkaç aydır görülen bozulma trendi eylül ayında da devam etti. Geçen yılın eylül ayında 167 milyon dolar fazla veren cari işlemler hesabı bu yılın aynı ayında 1.7 milyar dolar açık verdi. Böylece 12 aylık birikimli açık 32.4 milyar dolara yükselmiş oldu. Bu rakam mayıs ayı sonunda 27.6 milyar dolara yani tahmini olarak GSYH’nın yüzde 3.7’sine kadar inmişti. Eylül ayı itibarıyla yeniden yüzde 4.5 seviyelerine yükseldiğini tahmin ediyoruz. Aşağıda ilk dokuz aylık dönem itibarıyla cari açık ve finansman tablosunu geçen yılla karşılaştırmalı olarak özetliyoruz.

Cari açık bu yılın ilk dokuz ayında geçen yıla göre aynı seviyede gerçekleşmiş. Ancak yılın ilk beş ayında cari açığın 18,6 milyar dolardan 14,1 milyar dolara düştüğü göz önüne alınırsa, haziran-eylül döneminde geçen yıl 5,9 milyar dolar olan açığın bu yıl 10,7 milyar dolara yükseldiğini görüyoruz.

Dengenin tersine dönmesinin birinci nedeni dış ticaret açığının yeniden artmaya başlaması. Geçen yıla göre hatırı sayılır ölçüde düşen turizm gelirlerinin de açığı artırdığını dikkate almamız gerekiyor. Ek olarak Rusya yaşanan gerginliğin gecikmeli etkisi olarak bavul ticareti gelirlerinde görülen azalma da önemli. Yılın ilk dokuz ayında turizm gelirleri yaklaşık üçte bir oranında azalırken, bavul ticareti gelirleri de yüzde 14 oranında gerilemiş. Son olarak, cari açığın artmasında bir diğer önemli faktör de küresel petrol ve enerji fiyatlarının yeniden artması.

Cari açığın finansman tarafında geçen yıla göre bir iyileşme söz konusu. Geçen yılın ilk dokuz ayında toplam 8,3 milyar dolar olan net finansman bu yıl 25 milyar doların üzerine çıkmış. Kaynağı belirsiz döviz girişlerini gösteren net hata ve noksan kalemi de dikkate alındığında geçen yılın ilk dokuz ayında 20,7 milyar dolar olan finansman bu yılın aynı döneminde 30,4 milyar dolara yükselmiş. Bu da geçen yıl rezervlerde kaydedilen 3,8 milyar dolarlık azalmaya karşın bu yıl rezervleri 5,6 milyar dolar artırmış. Finansman hareketlerinin detaylarına bakarsak, doğrudan yatırımlarda eylül ayında net giriş 0,3 milyar dolardan 0,7 milyar dolara yükselirken dokuz aylık tabloda neredeyse yarı yarıya bir azalma söz konusu. Geçen yılın ilk dokuz ayında net 9,7 milyar dolar olan uzun vadeli doğrudan yatırım girişi bu yılın aynı döneminde 4,9 milyar dolarda kalmış. Finansman tarafında geçen yıla göre gerçekleşen en önemli fark kısa vadeli portföy yatırımlarında gerçekleşmiş. Geçen yıl net 11,5 milyar dolarlık çıkış yaşanırken bu yıl eylül ayındaki net 1,6 milyarlık çıkışa rağmen toplamda 8,7 milyar dolar net giriş gerçekleşmiş. Ayrıca banka dışı özel sektörün net borçlanması da cari açığın finansmanında önemli yer tutmaya devam ediyor.

Son olarak, doğrudan yatırım girişleri ve net hata ve noksan kalemi hariç tutulduğunda oluşan durum önemli. Son iki yılda cari açığın GSYH’ya oranının yüzde 1,5’ten 3,2’ye çıktığını görüyoruz. Ancak her ne kadar cari açığın kırılgan yapısını ve son aylardaki bozulmanın etkisini göstermesi açısından önemli olsa da bu oranın henüz daha önceki krizlerde görülen seviyelerin oldukça altında olduğunu da belirtmemiz gerekiyor.