Ülkemizde ekonomide salt faiz ve enflasyon ilişkisi tartışılıyor. Halbuki bizim gibi ülkelerde kur, faiz ve enflasyon üçüz kardeş gibidirler. Hattta cari denge açığını da eklerseniz dördüz kardeştirler. Faiz ise hem yerel paranın değer kaybını, hem de bundan doğan enflasyonu kontrol altına almak için en etkili silahtır.
Dün Danimarka’nın parasının dış nedenlerle değerlendiği ortamda yerel paranın değerinin düşürülmesi için faizleri, hem de negatif değere indirmesini anlatmıştım. Bundan çıkarılacak ders faiz düşürülürse yerel para değer kaybeder olmalı idi.

En büyük kayıp Ukrayna'da

Bugün farklı problemi olan ekonomilerden bahsedeceğim. Örneğin Ukrayna savaşta bir ekonomi. Çok sorunu var. Örneğin ülkenin beş büyük bankasından biri olan Delta adlı banka yeni battı. Merkez Bankası ülkenin ana faizini 4 Mart tarihinde yüzde 19.5 değerinden yüzde 30 düzeyine arttırdı. Bir ay evvel faiz yüzde 14 civarında idi. Faiz neden yükseltildi? Ülkenin parası Hrvania dolar başına 37.5 düzeyine düşmüştü. Paranın değerinin daha aşağıya düşmemesi için faiz çılgın yüzde 30 düzeyine yükseltildi. Ülke parası derhal dolar başına 24 düzeyine indi. 20-22 arasında bir düzeye gelinmek hedefleniyor. Faizi yükseltince yerel para yeniden değerleniyor yani! Ülke ekonomisi ise geçen yıl yüzde 7 civarında daralmıştı. 2015 yılında da IMF’ten 11 Mart tarihinde beklenen 17.5 milyar dolarlık yardım gelirse ekonomi daha az, kabaca yüzde 4 civarında daralacak.Ukrayna gelişen ülkeler arasında parası en fazla değer kaybeden ülke.
Türkiye gözlüğü ile bakıldığı zaman bakılması gereken ülke Ukrayna değil Brezilya. Brezilya’da geçen yıl seçim vardı. Hükümet çok az bir oy farkıyla seçildi, güç kaybetti. Seçim süreci devam ederken ülkenin gözbebeği, en büyük şirketi ve döviz kazanma makinesi olan Petrobras adlı temel enerji şirketinde şirketin inşaatlarını yapanlar üzerinden siyasetçilere milyar dolarlık rüşvetler aktarıldığı ortaya çıktı. Petrobras şirketinin Başkanı istifa etti. 26 Şubat tarihinde ise Petrobras şirketinin reytingi ABD reyting şirketi Moody’s tarafından “junk” düzeyine indirildi. Petrobras “Yankee Bonds” denen uzun vadeli ve ABD’de satılan bonoların tüm dünyada dördüncü büyük çıkarıcısı idi. Bu gelişmeler üzerine yatırımcılar 4 Mart tarihinde bonoları satmaya başladılar. Brezilyada da piyasalar sallanmaya başladı. Brezilya Başsavcısı da bir rüşvetçi listesi üreterek Anayasa Mahkemesi’ne müracaat ederek bazı siyasetçileri mahkemeye çağırabilmek için 5 Mart 2015 günü izin istedi. Bu arada ekonomi de iyice zorlanmaya başlamıştı. Bütçe açığı iki misline çıkmış ve yüzde 6.75 düzeyine gelmişti. Enflasyon da yüzde 7.4 düzeyine zıplamıştı.

Petroldeki düşüş Brezilya'yı zorladı

Bu arada faiz 12.75 düzeyine yükseltilerek yerel para korunmak ve tabii enflasyonla da mücadele etmek mecburiyetinde kalındı. Ekonominin büyümesi 2014 için sıfır civarında olacak. 2015 de eksi olabilir, çünkü sanayi üretimi aralık ayında yüzde 2.8 daraldı. Brezilya parası ise son bir yılda dolara karşı yüzde 23 değer kaybettiğinden faizin yükseltilmesi durgunluğa rağmen en kuvvetli ekonomik önlem oldu. Petrol fiyatlarındaki düşüş de Brezilyayı kötü etkiliyordu.
Bu Brezilya örneğinde de yerel paranın değerini korumak ve ayni zamanda eşanlı olarak enflasyonu da düşürmek için durgunluk ve 90 milyar dolar cari denge açığı varken, faizin yükseltildiğini görüyoruz.
Faiz, eşanlı kur ve enflasyon sorunu olan ülkeler için en etkili silah galiba!