2013 yılının mayıs ayından beri ABD ne zaman faiz artıracak tartışması ülkemizde ve gelişen ülkeler genelinde kötümserlik yaratmakta. ABD’de faiz artırmak isteyenlerin teorisi de ABD’nin yeterince sağlam yere bastığı ve bu nedenle düşük faizin acilen yükseltilmesi gerektiği. Ama bu faiz artsın tezi aslında siyasi bir çekişme. Aslında bu tartışmanın ABD Merkez Bankası’na ve ekonomi uzmanlarına bırakılması gerek ama ABD de parasalcı Cumhuriyetçiler faiz artsın derken, daha sosyal olan Demokratlar da tersi tezdeler.

Bu satırların yazarı 2013 ve 2014 yıllarında ABD Merkez Bankası FED’in faiz artışı yapmayacağını söyleyip durmuştu. 2015 yılı için de 2015 yılı üçüncü çeyreğinden önce olmaz demiştim. Nedeni de oldukça basitti.
ABD aslında önceleri işsizlik oranını hedef almıştı. Ama işsizlik oranı yeterince düşünce yeni hedef olarak enflasyonun yüzde 2 oranına varmasını faiz artırma adımı için yeni hedef olarak gündeme getirdiler. Ama bu arada petrol fiyatları önemli boyutta düştü. Dolar da biraz değerlendi. Bu da ABD’nin cari denge açığını kötüleştirdi. Üstelik önce Almanya’dan iyi haberler gelmişti, euro biraz değer kazandı, ama sonra Almanya’dan kötü haberler gelmeye başladı. Bu sefer de dolar değerlenerek euro değer kaybetti. Fakat dolar değerlenmeye de tam devam edemedi, ABD’den gelen haberler karışık olmaya başladı.
Bugün elimizdeki en son haber ABD 2015 birinci çeyreğinin ilk büyüme tahmini olan (yıllıklaştırılmış ) pozitif 0.2 değerinin, 29 Mayıs günü yayınlanan yeni verilerde eksi 0.7 (yıllıklaştırılmış ) düzeyine inmiş olması.
Bu da tartışmanın gidişatını ABD’de de değiştirdi. ABD’de ihracat ve stoklar beklenenden daha düşük çıktı. Ama özel tüketim de beklentilerden biraz daha iyi geldi. Yatırım ve konut inşaatında da daha iyi veriler gelmeye başladı. Ama şirket kârları da birinci çeyrekte yüzde 5.9 düştü, azaldı. Diğer taraftan da GSYİH fiyat endeksi yıllık olarak eksi 0.1 düzeyine revize edildi.
Şimdi ekonomi yetkilileri kafalarını kaşıyorlar ve ilk çeyrekteki kötü sayıların ikinci çeyrekte devam edip etmeyeceğini görebilmek için beklemedeler. Tabii ilk çeyrek biteli iki ay olmuş oldu. İlk üç ayda da hep kışın etkili olduğunu biliyoruz.
GSYİH fiyat endeksi 2014 ikinci çeyreğinde 2.1, 2014 üçüncü çeyreğinde 1.4, 2014 dördüncü çeyreğinde 0.1 ve 2015 ilk çeyreğinde ise eksi 0.7 değişim sergilemişti. Reel büyüme de 2014 ikinci çeyreğinde % 4.6, 2014 üçüncü çeyreğinde % 5.0,2014 dördüncü çeyreğinde % 2.2 ve 2015 ilk çeyreğinde % eksi 0.7 değişim sergilemiş bulunuyor.
Yani büyüme yavaş ve fiyat artışı da az. Yani 2015 yılı ikinci çeyreği verilerinin tümü ilan edilmeden FED karar veremez. Bu da yedinci veya sekizinci aya kadar karar verilemez demek. Bu nedenle de FED ancak 2015 yılının üçüncü çeyreğinde kesin karar vermeye yarayacak veriler elde etmiş olacaktır. Daha öncesi eylül ayına kadar bekleme ile geçecek demek daha doğru bir yaklaşım.
ABD Üçüncü Çeyrek Yıllıklaştırılmış Reel Büyümesi