The Economist dergisi bu hafta ABD ekonomisinin potansiyel büyüme hızının düştüğünü vurgulayan araştırmaları manşete aldı. Bu durum gerçekten salt ABD’yi değil tüm dünyayı ilgilendiren bir konu. Çünkü ABD toplam dünya üretiminin beşte biri kadarını üreten bir ekonomi. Onlar yavaşladı mı dünya da yavaşlıyor.

1990’lı yıllarda ABD ekonomisinin prodüktivitesi artmıştı, göç ve yabancı sermaye ülkeye akın ediyordu, işszilik rekor düzey olan yüzde 4 düzeyine inmişti ve bütün bunlar enflasyon artmadan gerçekleşmişti. ABD’nin potansiyel yıllık reel büyümesi yüzde 3 oranının altından yüzde 3.5 hatta yüzde 4 düzeyine yükselmişti.
Bugün ABD 2007-2008 resesyonundan yavaş yavaş çıkıyor ama İkinci Dünya Savaşı’ndan bu yana en zayıf resesyondan çıkış hızıyla. Şimdi konuşulması gereken ABD’nin potansiyel büyümesinin nereye kadar düştüğü. İşgücü arzı ve prodüktivite iyice düştüğünden ülkenin potansiyel büyüme hızı IMF tarafından yüzde 2 civarına düşmüş olarak görülüyor. Yüzde 1.75 diyen iktisatçılar da var.

1990’lı yıllarda ABD’de çalışma yaşındaki Amerikalıların sayısı yılda ortalama yüzde 1.2 artardı. 2013 yılında ise sadece yüzde 0.4 artmakta. Çalışan ABD vatandaşlarının oranı yüzde 67 civarından yüzde 63 düzeyine düşmüş bulunuyor. Amerika artık göçmen pek almıyor ve çalışmayan insanlar da sağlık hizmetinden faydalanabildiklerinden çalışma arzusu da azalıyor.

ABD’de prodüktivitenin artırılması gerek. Prodüktivite artırmak ekonomide en zor şeylerden biri. Çünkü bir yandan teknolojideki gelişme ve innovasyon hızlanıyor, üretimi artırıyor ama diğer taraftan da istihdam negatif etkileniyor. Bir diğer yandan da deregülasyon, vergi indirimi, altyapı yatırımı yapılmak zorunda . Bunların hepsi de yavaş gelişen şeyler.
Ama diğer yandan da Cunhuriyetçiler göç kabulünü engelliyor, demokratlar da gariban vatandaşı korumak sendromu ile arz tarafında reform yapılmasını frenliyor.

İlginçtir ki haziran ayında rekor düzeyde 288 bin kişi iş bulup çalışmaya başlamıştı. Bu da ilk altı ayda 1.6 milyon kişi demekti. Bu haberler aslında büyüyen bir ekonomi anlamına gelmeli idi ama 2014 yılının ilk çeyreğinde ABD ekonomisi yüzde 2.9 boyutunda daralmıştı. Bu kötü hava şartları nedeniyle oldu denmişti ama ikinci çeyrek de hava şartlarının getirdiği çöküşü silmek için harcanacak. Yani ilk altı aya bakılırsa altı aylık büyüme yüzde sıfır civarında olacak. Ancak ekonomik talebin artması gerekir ama talebi en çok artıracak şey olan faizler de sıfıra dayanmış durumda. Dolayısıyla talebi artırmak zor. Ama bir de prodüktivite sorunu oluşmuş durumda. Ülkenin yaşam standardı da büyük çapta prodüktivite artışına bağlı. Bu da önemli bir arz yönü sorunu.

Sonuçta CBO denen Congressional Budget Office potansiyel büyüme hızının yüzde 2.1 civarına düştüğünü hesaplıyor. ABD Merkez Bankası ve Yellen de benzer potansiyel büyüme hızı düşüşü hesaplamaktalar. Bu nedenle FED politika değişikliği yapmakta acele etmiyor. Bu arada nüfusun yaşlanması gibi yapısal faktörler de var. Teknolojik değişimler de oldukça yavaş bir hızla gerçek hayatta uygulamaya döner. Bu nedenle de ABD’nin potansiyel büyümesinin birkaç yıl için oldukça düşük bir değere indiği kabul ediliyor.