ABD dünyanın ekonomik gidişatını önemli ölçüde etkileyen bir ülke. Ancak şu anda dünya ABD ekonomisinin nereye gittiği konusunda karar veremiyor durumda. Aşağıda eldeki verileri tek tek sıralayalım.

Bu yıla başlarken IMF ABD 2015 yılında yüzde 3.1 büyür demişti. Hatta ABD Hükümeti’nin parçası olan CBO büyüme yüzde 3.4 olur demişti. Ancak mayıs ayı sonunda geldiğimiz noktada ABD 2015 yılı ilk çeyreğinde yıllıklaştırılmış veri ile yüzde eksi 0.7 büyüme yani daralma sergiledi.
Fakat aynı zamanda da oldukça pozitif veriler de negatif verilerle eşanlı açıklanmakta. BLS ABD’de yıllıklaştırılmış saat ücretlerinin ilk çeyrekte yüzde 3.3 arttığını belirtirken, mayıs ayında istihdam belenenin üstünde 280 bin kişi arttı.

Petrol fiyatlarındaki düşüş
Kötü haberler iki nedenle açıklanıyor. Birincisi petrol fiyatlarının düşüşü, ikincisi de ABD Doları’nın değerinin artması. Petrol fiyatları önemli çünkü ABD dünyanın en büyük petrol üreticisi ve fiyatların düşüşü üretimi kesti. Diğer taraftan da ABD Doları’nın değerinin artışı ABD’nin ihracatını azalttı. Cari denge açığı 410 milyar dolara yükseldi. ABD şirketlerinin kârları da 125 milyar dolar kadar ve hızla azaldı.
Tabii kar ve kışın kötü geçmesi de önemli. Ama ABD vatandaşları tüketimi son beş ayda durdurdular, bu da sanayi üretimini peş peşe beş ay durdurdu.
Gene de üç noktada iyimser olunabilir.
Birincisi konut dışı yatırım 2008 yılındaki zirveden sonra 2009 yılında kriz ortamında düştüğü çukurdan reel olarak yüzde 35 arttı. Devlet tasarruf yaparken özel yatırım arttı. 2015 ilk çeyreğinde petrol sektörü yatırımı biraz aşağıya çekmiş olsa da yatırım canlı. ABD’de kredi ve borç tahvili ihracı kullanımı artmakta. Şirketler 2014 yılında 40 milyar dolar borçlanmışken, 2015 yılında bugüne kadar 609 milyar dolar fon kullanmışlar. Sonuçta kredi yeni yatırıma gider!
İkincisi, hane halkının finansal durumu da iyileşmekte. Konut ipoteklerinin GSYİH oranı yüzde 80’in altına inmiş. Toplam hane halkı borçluluk oranı da harcanabilir gelirin yüzde 107 civarında, bu da 1980 yılından bu yana en iyi sayı.
Üçüncüsü, işsizlik 2010 yılından bu yana sürekli düşmekte. İşsizlik oranı yüzde 5.4 düzeyinin altına inmiş durumda.
Ancak ABD geneline bakıldığında bir sorun da var. ABD işgücü verimliliği imalat sanayi verilerinde 2014 son çeyreğinden 2015 ilk çeyreği sonuna kadar yüzde 3.1 azalmış. Ama bu veri bile Avrupa’dan daha iyi bir düzeyde.
Ancak ABD’nin her bölgesi de eşit büyümekte değil. 14 eyalet 2009-2013 arasında yüzde 10 büyümüş ama 10 eyalet de nerede ise sıfır büyüme sergilemişler.

ABD hisselerinde balon
IMF aslında çok iyimser değil. ABD’nin faizleri 2016 yılına kadar artırmamasını da tavsiye etti. Diğer taraftan da Basel’de bulunan BIS, yani Merkez Bankası’nın iktisatçıları faizler düşük düzeyde uzun zaman tutulursa, bunun varlık fiyatı balonu yaratacağını vurgulayarak FED’in faizleri artırmaya başlamasını tavsiye ediyorlar. Ama Merkez Bankası FED Başkanı Yellen de orta yolcu, hâlâ gelen verileri izlemeye devam ediyor ve bekliyor. Bu arada Yale Üniversitesi’nden Robert Shiller de ABD hisse senetlerinin normalin yüzde 30 üstüne çıkarak çoktan balon oluşturduğunu da vurguluyor.
Ancak iktisatçıların çoğunluğu bir ilkeyi de ön plana çıkartıyorlar. Faiz kararı bankalar değil reel sektör göz önüne alınarak belirlenmeli. Özetle 2015 Eylül ayının sonuna kadar beklenip verilere bakarak nihai karar verilmesinin daha doğru olduğu kanısı daha çok destek buluyor.
Tüm dünya da titreyerek bekliyor!