Kabaca bir ayda en azından 15 Yunanistan haberi ile krizin ana nedenlerini aktardık. En çok dikkat ettiğimiz şey de siyasi taraftarlığı ekonomik realiteden mümkün olduğu kadar uzak tutmaktır.

18 Haziran tarihinde Avrupa’da “Kamu Borcu Gerçek Komitesi” adlı bir grup bir rapor yayımlayarak Yunanlıların borç içinde perişan olmalarının “kanun dışı ve insan haklarına” aykırı olduğunu gündeme getirdi. Türk Akademisyen İktisatçı Özlem Onaran da bu siyaset temelli raporu ve raporun tezini ülkemiz medyasına aktardı. Borçlandırma gayri insanidir dedi. Rapor yüzde 15 bütçe açığı/ GSYİH oranı olan ülkeye kemer sıktırılmasını eleştiriyor.
Ama unutulan bir şey var. Esas hata Avrupa Birliği ve Euro Bölgesi kurulurken yapıldı. ABD ve AB her ikisi de currency denen para birliği sistemiyle yönetiliyorlar. ABD’de ülkeler yok, eyaletler var ve bir de Federal Hükümet var. Örneğin Texas eyaleti sıkıştığı zaman ona borç verilmiyor. Federal Hükümet vergilerden fon transfer ediyor. Bu nedenle borç felaketi oluşmuyor. Kaldı ki çok yüksek oranda da işgücü mobilitesi var ve emekçi “home is where my job is” diyerek ülkenin bir ucundan öbür ucuna iş için taşınabiliyor.
Ancak Avrupa’da kurulan Para Birliği başlangıçta yıllar önce yanlış yapıda kurulmuş. Çünkü Avrupalılar aşırı doz milliyetçi. Eyalet değil ülkeler var. Ayrıca da dil, ırk ve din farkları olan ülkeler birleşmiş. Avrupa ekonomide ve ticarette birleşik davranıyor. Avrupa’da da sonuçta tek Merkez Bankası duruma hâkim. Fakat tek tek ülkeler devalüasyon yapamıyor. Ayrıca tek tek ülkeler para politikası da yapamıyorlar. Üstelik de ABD’de emekçi iş olan yere serbestçe göç eder, giderken, Avrupa’da ise dil, ırk ve din farkları nedeni ile işgücü mobilitesi çok zayıf. Hatta yok gibi! Örneğin işsiz Fransız genci gitse gitse Kanada’nın Fransızca konuşulan bölgesine çalışmaya gidiyor, Avrupa’da Almanya’ya gitmiyorl! Çünkü lisanı konuşamıyor. Kültürü de farklı.
ABD’de bir eyalet soruna girdi mi, kredi değil, sadece bağış yapılıyor. Bu nedenle şikayet de yok. Ama Avrupa’da sadece borç verilebiliyor. Çünkü federal yapı, federal vergi ve federal hükümet yok. Yunanistan’ın temel sorunu da bu kuruluştaki yanlış yapıdır. Tabii bütçe açığı/GSYİH yüzde 3 oranını geçemez, borç/GSYİH oranı da yüzde 60 oranını geçemez kuralı da bu borç ve faiz felaketini önlemek için kondu. Ama uygulamada Fransa ve Almanya dahil (2003 yılında onlar ilk hileyi başlatmıştı) birçok ülke sürekli mali yapıları konusunda yalan söylüyor. Sonra da mesela Yunanistan’daki gibi kamu borçları temelli kamu borç senetleri dış bankalara satılıyor. Ama bütçe açıkları ve borç büyümeye devam ediyor. Bu yapı varken de, harcama yaparak büyüme sağlamak ise mümkün olmuyor.
2001 krizi sonrasında Türkiye’nin yüzde 6 oranını aşan faiz dışı fazla yapmak zorunda kaldığını unutmayalım. Yunanistan ise hâlâ faiz dışı açık kurbanı.
Şimdi gelelim bugüne. Cumartesi ve pazar görüşmelerinde taraflar kısmi bir anlaşma üretti. Fakat çarşamba günü kritik. Avrupa Troyka’sı, Yunanistan Parlamentosu’nun emeklilik harcamalarının kısılmasını ve KDV oranlarının artırılmasını kabul eden bir kararı çarşamba gününe kadar geçirmesini bekliyor. Ayrıca dün konuşulanlarının içine üçüncü bir kurtarma operasyonu da dâhil edildi. Birinci kurtarma 2010 yılında 73 milyar euro kadar olmuştu. İkinci kurtarma 2012 yılında sadece 154 milyar euro olarak gerçekleştirilebilmişti. Şimdi Yunan tarafı üçüncü bir kurtarmanın 54 milyar euro kadar olabileceğini gündeme getirdi. Ancak pazar gecesi Avrupa tarafı gereksinmenin önce 74 milyara olmasını ve sonra da biraz inceleme yapılınca da, daha da fazla bir toplam ile 86 milyar euro olması gerektiğini hesapladı.
Bence tartışmalar bir süre daha devam edecek. Bankaların ne kadar daha kapalı kalacağı konusu da belirsizliğini koruyor.