Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi araştırmacısı Barış Soybilgen ülkemizin 2014 ihracat performansının bir özetini hazırladı. Bu özeti araştırmacının kendi ağzından aktarıyoruz.

2014 yılında Türkiye'nin ihracatı bir önceki yıla göre yüzde 3,8 artarak 152 milyar dolardan 158 milyar dolara çıktı. Bu artış hızı Türkiye'nin uzun vadeli ortalama ihracat artış hızının oldukça altında bir rakam. 1980-2014 arası Türkiye'nin ihracatının ortalama artış hızı yüzde 12,5 idi. Ancak geçtiğimiz yıl Türkiye'nin başlıca ticaret partnerlerinin birçoğu karışıklık içindeydi. Geçtiğimiz yıl büyüme hızı artan AB'ye yapılan ihracat ise yüzde 8,6 artarak son üç yılın en yüksek hızına ulaştı.2014 yılında Türkiye'nin dış ticaret partnerlerinde bir dizi karışıklık yaşandı. Rusya'ya bağlı grupların Ukrayna'nın doğusunu işgal etmesi, sonrasında Avrupa Birliği (AB) ve Amerika Bileşik Devletleri'nin (ABD) Rusya'ya yaptırım uygulaması, ardından petrol fiyatlarında meydana gelen büyük düşüş Rusya ekonomisini krize sürükledi. Sonuçta Türkiye'nin hem Rusya'ya hem de Ukrayna'ya ihracatı azaldı. Bunun yanında yine 2014 yılında Almanya'dan sonra Türkiye'nin en büyük ikinci ihracat pazarı olan Irak'ın terör tehdidiyle boğuşması Irak'a yapılan ihracatın da azalmasına neden oldu. Yine Libya'daki iktidar savaşları da Türkiye'nin bu ülkeye yaptığı ihracatı olumsuz etkiledi. Bu ülkelerde yaşanan ihracat kayıpları AB'ye yapılan ihracatla bir miktar telafi edilmeye çalışılsa da ihracatın artış hızı yine de 2014 yılında düşük bir seviyede kaldı. 2013 ve 2014 yılları Türkiye'nin yakın coğrafyasında karışıklıklarla geçen yıllar oldu. Ortadoğu, Kuzey Afrika, Ukrayna ve Rusya bir dizi karışıklık ve savaş yaşadı. Bu savaşlar Türkiye'nin ticaret partnerlerinin ekonomilerine zarar verdiği ölçüde Türkiye'nin ihracatını da olumsuz yönde etkiledi. 2013 yılında Rusya, Ukrayna, Libya, Mısır ve Irak'a yapılan ihracat toplam ihracatın yüzde 17,8'ini oluştururken, bu oran 2014 yılında yüzde 15,2'ye düştü.

İç savaşa rağmen %75,9 arttı

Buna karşın Suriye hâlâ iç savaşla uğraşmasına rağmen, Türkiye'nin Suriye'ye yaptığı ihracat 2014 yılında yüzde 75,9 arttı. Ukrayna'da halk ayaklanması Şubat 2014'te başladı. Çok kısa sürede hükümet düştü ve devlet başkanı Rusya'ya sığınmak zorunda kaldı. Rusya yeni hükümeti tanımadı ve Rusya destekli gruplar Kırım'ı ve Ukrayna'nın doğusundaki bazı bölgeleri işgal etti. Mart 2014'te AB ve ABD bu işgal nedeniyle Rusya'ya bir dizi yaptırım uygulamaya başladı. Bu yaptırımlar 2014 yılı içinde giderek ağırlaşarak devam etti. Ukrayna ve Rusya arasındaki çatışma bu ülkelere olan ihracatın sert bir şekilde düşmesine neden oldu. 2014 yılında bir önceki yıla kıyasla, Türkiye'nin Rusya ve Ukrayna'ya olan ihracatı sırasıyla yüzde 14,6 ve yüzde 21 oranında azaldı. Bu ihracat daralmasından en büyük zarar gören ürün grupları motorlu kara taşıtları ve tekstil ürünleri oldu. Bir önceki yıla kıyasla bu ülkelere bu iki ürün gamında 700 milyon dolara yakın daha az mal satıldı.
Türkiye'nin Irak'a yaptığı ihracat 2008'den beri güçlü bir şekilde artma eğilimine girmişti. 2013 yılında yazdığımız 145 no'lu araştırma notunda ihracat artış hızı bu şekilde giderse yakın bir gelecekte Irak'ın Türkiye'nin en büyük ticaret partneri olacaktı. Fakat Orta Doğu'daki karışıklıklar bunun gerçekleşmesinin önüne geçti. IŞİD'in 2014 Haziran ayında başlattığı saldırılar, Irak'ın orta kesimindeki Musul başta olmak üzere önemli şehirlerin düşmesine neden oldu. 2012 ve 2013'te sırasıyla Türkiye'nin Irak'a yaptığı ihracat yıllık bazda yüzde 30,2 ve yüzde 10,4 artmıştı. Irak'taki iç savaş nedeniyle 2014 yılında ise Irak'a yapılan ihracat yüzde 8,8 oranında düştü. Irak gibi büyük bir ihracat pazarının bu durumda olması Türkiye'nin potansiyel ihracat artış hızını önemli ölçüde kısıtlıyor.