• $8,058
  • €9,6752
  • 460.376
  • 1408.14
23 Şubat 2015 Pazartesi

Negatif faiz ne menem iştir?

Bugünlerde ekonomi gözlüğü ile bakıldığında en zor anlaşılabilen şey negatif faiz konusu. Avrupa Merkez Bankası, Danimarka, İsveç ve İsviçre de şu anda negatif faizi olan ülke ve kurumlar. Negatif faiz demek bankalar Merkez Bankasına nakit yatırdıkları zaman bir ücret ödeyecekler demek. Halbuki normalde bankalar Merkez Bankasında fon tuttukları zaman faiz geliri de elde ederlerdi. Bugünkü Merkez Bankası'nın negatif faizi olan dönemde ise bankalar da, kendilerine mevduat yatıranlardan yatırdıkları fonları tutmak için, faiz vermek değil, ödeme talep etmek zorunda kalırlar. Yani işler tersine döner!

Merkez Bankaları neden negatif faiz kullanmaktalar? Merkez bankası ortalığa likidite çıkartırken insanların kredi kullanmasını teşvik etmek istiyor ki ekonomi canlansın. Ama bankalar ellerindeki bonoları satıp Merkez bankasından aldıkları nakiti, kredi olarak vermezlerse ve Merkez Bankası'nda tutma yoluna giderlerse işler karışır (durgunluk döneminde zaten kredi talebi de çok zayıftır) . Merkez Bankası durgunluk döneminde zaten faizleri düşürür. Ama bankalar ellerine geçen nakiti Merkez bankasına yatırırlarsa da kredi artışı hiç olmayacaktır. Bu durumda Merkez Bankası faizi negatif yaparak (yani enflasyon faizden daha büyük) bankaların kendisine fon yatırmasını engellemek ve bankaları kredi vermeye zorlamak ister.
Diğer taraftan faizin düşürülmesi de genelde ülkenin parasının değerini düşürür. İhracatınız da değeri düşen para nedeni ile artabilir, çünkü döviz cinsinden fiyat ucuzlamış olur. Ama bu durum tasarrufçuyu da tasarrufu bırakıp harcamaya gitmeye zorlar.

Amaç ihracatı baltalamamak

Tabii ki iki türlü faiz vardır. Birincisi nominal faiz ikincisi de reel faiz. Önemli olan, dikkat edilmesi gereken, reel faizdir. Reel faiz nominal faiz ile enflasyonun farkına eşittir (tam eşit değildir de şimdilik “yaklaşık” olarak eşittir diyelim ) . Faiz yüksek ise enflasyon altına düştükçe , ama faiz ayni kalırsa, reel faiz yükselir. Negatif reel faiz elde etmek için ise, nominal faiz enflasyonun altında olmalıdır. Reel faiz elde etmek için, eğer enflasyon negatif ise (düşüyor demek) nominal faiz de sıfırın altına yani daha alta düşmek zorundadır.
Amerika’da Merkez Bankası kriz öncesi 2008 Ağustos ayında, gereken likditeden 1.9 milyar dolar fazla para yaratmış durumda iken, bugün 2015 yılında ocak ayında dev miktarda para yarattığı için likidite 2.6 trilyon dolara çıkmıştı (unutmayalım trilyon !) Avrupa Merkez Bankası ise 2008 yılında euro bölgesinde ekstra likiditeyi 1.8 milyar dolardan 2015 yılında 158 milyar euroya çıkarmıştı. Bankalar bu büyük miktarların üzerinden ve faizler de negatif iken, fonları elde tutmaz ve kredi verir varsayımı yapılıyor. Ama bu da kolayca gerçekleşmiyor.
Tabii bir de ülkelerin döviz kuru meselesi var. Negatif faizlerin en büyük etkisi aslında kredi konusundaki etki değil, döviz kurları üzerindeki etki. Avrupa Merkez Bankası faizleri negatif yaptığından beri euro diğer paralara karşı yüzde 20 değer kaybedince ihracat ve büyümeyi arttıracak bir etki ortaya çıkıyor. Ama hele bizim gibi bol miktarda yabancı sermaye hareketi alan ülkelerde ise yabancıların döviz cinsi getirisi yerel para (yani TL) değer kaybettikçe azalıyor ve yabancı fonlar ülkeden kaçmaya başlıyorlar. Danimarka , İsviçre ve İsveç’de negatif faiz euro ile denkliği muhafaza etmek, parayı değerlendirmemek, ihracatı baltalamamak için kullanılıyor. Ama tabii ülkenin kendi vatandaşı da fakirleşiyor. Bizde de TL değer kaybettikçe ihracatçı olmayan vatandaş fakirleşir.

<p>Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu, Yunanistan Dışişleri Bakanı Nikos Dendias ile görüşmesinde ger

Dendias provokasyon için mi geldi?

Milli Savunma Bakanlığı fotoğrafları paylaştı

''Baharın müjdecisi'' leylekler Bingöl'e renk kattı

Bozuk parayla öyle bir şey yaptı ki görenleri hayrete düşürdü