1914'te inşa edilen kanalla kasasını dolduran Panama'nın dünya ticaretinden aldığı pay Mısır ve Nikaragua'nın iştahını açtı. İki ülke alternatif kanal projelerini gündemine aldı.

EĞER Kuzey Amerika ile Güney Amerika arasında köprüyü kuran ince ve uzun kara parçası dikkatle incelenirse ilginç şeyler ortaya çıkıyor. Latin Amerika’nın üçüncü büyük ülkesi 46 milyon nüfuslu Kolombiya Güney Amerika’nın en kuzeyindeki ülke. Kolombiya’nın kuzeyinde Panama var.

KİŞİ BAŞI GELİR 17 BİN $

Panama 3.6 milyon kişilik ve 17 bin dolara yakın kişi başına geliri olan zenginleşmiş küçücük bir ülke. Panamanın kuzeyinde ise Kosta Rika 4.7 milyon nüfusuyla mevcut. Kosta Rika’nın kuzeyinde ise 5.8 milyon nüfuslu ve Sandinista gerillalarının kontrolünde fakir kalmış 4.500 dolarlık kişi başına geliriyle Nikaragua bulunuyor.

2006'DA GÜNDEME GELDİ

Panama bugünlerde bir kere daha dünya gündemine oturuyor. Panama 1904 yılında projesi biten ve 1914 yılında ABD tarafından inşaatı tamamlanan ve 1977 yılında da yönetimi Panama'ya devredilen Panama Kanalı ile zenginleşmiş bir ülke. Kanal bölgesi önceleri ABD kontrolünde kalmıştı ama 1999 yılında Kanal Bölgesi de Panamaya devredildi. Sonra da 2006 yılında Panama 5.6 milyar dolarlık bir yatırım ile kanalı genişletme projesini de gündeme getirmişti. Ancak sonra işler karıştı.

ALTI YIL PARA KAZANAMADI

Panama Kanalı ilk yapıldığında rakibi yoktu. ABD’nin batı yakasında petrol nedeniyle müthiş bir ekonomik patlama yaşanmaktaydı ve petrol ve diğer ürünlerin taşınması buharlı trenle yapılabiliyordu. Pasifik ile Atlantik'i yani San Francisco ile New York’u birleştirecek ve taşıma maliyetini düşürüp zaman da kazandıracak bir proje olarak Panama Kanalı gündeme gelmişti. Açılıştan sonra ilk altı yıl boyunca Birinci Dünya Savaşı nedeni ile para kazanamayan kanal 1922 yılından sonra deniz nakliyat maliyetlerini üçte bir düşürdü.

5 BİN KONTEYNERLİK GEMİ

Ancak İkinci Dünya Savaşı'ndan sonra ABD ile Asya arasındaki ticaret daha fazla önem kazanmaya başladı. Bu arada ABD içinde buharlı yerine diesel kullanan trenler ve yapılan yeni karayolları Panama Kanalı ile zaman ve maliyet açısından rekabet edebilir hale geldi. Ardından Süveyş Kanalı'nın da genişletilmesi ve kullanılır hale gelmesi Süveyş Kanalı'nın da rakip olmasını getirdi. Kaldı ki şu anda toplam 5 bine konteyner taşıyan gemiler kanallardan geçebilirken, 13 bin konteyner taşıyan yeni gemilerin yapılması kanalların mutlaka genişletilmesini gerektiriyordu. Son dönemde ise 18 bin konteyner taşıyabilecek gemiler bile gündeme geldi.

Çin yeni fırsatın kokusunu aldı

BU durum rakip sayısını arttırdı. Çin sonrası ise Güney Asya’da üretim, yükleme ve daha yakın olan Süveyş’i kullanma altenatif yolu önemli hale getirdi. 2014 yılında Mısır 145 yıllık tarihi olan Süveyş Kanalını büyütmek ve genişleterek en büyük gemilere yol açma projesini açıkladı.

40 milyar $'lık dev proje planı

DİĞER taraftan da Nikaragua Atlantik ile Pasifik'i birleştirecek 287 kilometrelik yeni ve modern bir kanal inşası için 40 milyar dolarlık dev bir proje üretti. Bu projeyi çılgın ve zengin Çinli bir iş adamıyla Sandinista gerillaları destekli hükümet ortak olarak gündeme getirdi.

Bu sırada ABD ne yapıyor?

BU arada 'başka' Çin’liler de 2014 Ağustos ayında da Panama kanalının genişletilmesi için son günlerde Panama’ya gelerek Çin Devletinin desteği ile kanalı geliştirme projesini gündeme getirdiler. Geriye bir tek soru kaldı . Son dönemde global hegemonluktan vaz geçer gibi gözüken ABD burnunun dibindeki bu gelişmelere ne diyecek, esas tartışılması gereken konu bu!