Geçen hafta bir arkadaşım bana Arjantin borsasındaki hisse senetleri endeksinin 2013 yılında yüzde 100 değer kazandığını göstermişti. Şaşırmıştım, acep Arjantin borsası neden uçmuştu?
Hatırlanırsa Arjantin 2002 yıında Peronizme geri dönmüş, popülist Kirchner’ler işbaşına geçmiş ve ülkenin 80 milyar dolarlık kamu borcunu ödemeyeceklerini ilan etmişlerdi. Sonra Bay Kirchner rahmetli oldu ve yerine eşi geçti. Geçtiğimiz ay da ülkenin başındaki Bayan Kirchner bir beyin ameliyatı geçirdi, uzun süre hastanelik oldu ama gene de mühürü bırakmadı.
Biraz inceledim. Borsayı araştırırken karaborsa döviz kuru felaketini keşfettim. Arjantin eski günlerine geri dönmüştü, yani ters anlamda. Şu anda Arjantin parası resmi kurdan dolar başına 5.95 peso olmasına rağmen karaborsa kurdan kabaca dolar başına 10 peso civarında sokakta alınıp satılıyor. Buenos Aires’teki karaborsa döviz satış sokağının adı da “Florida Caddesi” imiş. İlginçtir, Arjantin hükümeti 2007-2011 arasında vatandaşlarına serbestçe döviz satmakta idi. Bu sürede kabaca toplam 80 milyar dolar da satmış. Ama şimdi döviz rezervleri 35 milyar dolara düştüğü için iki yıldır kimseye kolay kolay döviz satılmıyor. Yurtdışına seyahata gidecek olanlara dışarıda kalacakları her gün için en fazla 70 dolar veriliyormuş. Ama döviz almak için bir dilekçe yazmaları ve gelir vergilerini de ödediklerini ispat etmeleri gerekiyormuş. Yoksa döviz satışı yok! Eğer kredi kartını kullanarak yurtdışında döviz harcaması yaparsan da, yüzde 20 vergi ödemek zorunda kalıyormuşsun. Kredi kartıyla döviz, gene de, karaborsadan daha ucuz!

PARASI YÜZDE 63 DEĞER KAYBETTİ

Tabii aslında Castro’nun esas finansörü ve en kadim dostu Chavez’in ülkesi Venezüella Arjantin’den çok daha kötü durumda. Chavez öldü ve yerine geçen Madura toplumu ve ekonomiyi pek yönetemiyor. Halbuki Venezüella dünyanın en büyük dört petrol ülkesinden biri. Chavez öldüğünden bu yana (5 Mart 2013) ülkenin parası yüzde 63 değer kaybetmiş. Bu da ülkedeki enflasyonu rekor düzeye getirmiş. Resmi verilere göre ülkedeki yıllık enflasyon oranı yüzde 50. Peki ya gerçek enflasyon? Şu anda gerçek aylık enflasyon yüzde 36. Ama yıllık enflasyon da karaborsa kur ve fiyatlardan hesaplanınca, yüzde 283 düzeyinde gibi. Gelecek ay da yerel seçimler var. Başkan Maduro seçimler öncesi popülizmi iyice abartmış. Venezüella’da halkın en çok para sarf ettiği şeyler buzdolabı, çamaşır makinesi gibi elektrikli aletler. Aylık enflasyon yüzde 36 olunca, o da 8 Kasım günü emretmiş, tüm ev aletleri bir ay evvelki fiyatlar ile satılacak demiş. Mağazalar talan edilmiş ve Maduro şimdi de ayakkabı, oyuncak ve mobil telefon fiyatlarını sabitlemek peşine düşmüş. Perakendecilerin dükkanlarını kapatıp kaçtığı söyleniyor. Ülkenin üçüncü büyük kenti Valencia’da ise dükkanlar alenen talan edilmeye başlanmış.

PETROL SAADET GETİRMİYOR

Maduro seçimi çok az bir oyla kazanmıştı ve rakibi Henrique Capriles de yılbaşında yapılan seçimlerin hileyle kazanıldığı nedeniyle genel seçimi mahkemeye taşımıştı. Ama bir de hafızalardaki geçmiş var. Şubat 1989 tarihinde Başkan Carlos Andre Perez döneminde de benzer olaylar gerçekleştiğinde yüzlerce insan öldürülmüştü. O günlere dönülmesi olasılığı hızla artıyor.
Venezüella petrolün saadet getirmediğinin önemli bir örneği. Arjantin ise zaten çok uzun zaman Peronizm ile dev enflasyon yaşadığından enflasyona alışık! Enflasyonu takmıyorlar ve herhalde ülke parası değer kaybedince de cesur yatırımcılar hisse senetlerini satın alıyorlar! Borsa uçmuş ama yakında devlet dövize el koyduğu gibi hisse senetlerine de el koyarsa, ne olur bilemiyorum!