Geçen hafta Uluslararası Enerji Ajansı IEA'nın Baş İktisatçısı vatandaşımız Fatih Birol petrolda arz sorunu  nedeniyle  fiyat arttığını belirtti ve petrol fiyatının bugünkü düzeyi devam ettiği takdirde global ortamda resesyon riskinin gündemde olduğunu belirtti.
Ancak 29 Mart tarihinde  S.Arabistan Petrol Bakanı Ali Naimi ortada bir petrol arzı sorunu veya arz-talep dengesizliği olmadığını, fiyatların siyasi gelişmelerden kaynaklanan korku ve psikolojik nedenlerle arttığını, halbuki Suudi Arabistan'ın yeterince ek arz kapasitesi olduğunu, dünyada şu anda 57 günlük mevcut ticari ham petrol stoku bulunduğunu, ayrıca rafineri kapasitesi sorunu da bulunmadığını açıkladı. Onun söylediklerini de köşeye aktardık.
Ancak The Economist dergisi ise bu haftaki sayısında petrol fiyatları konusuna dair bazı verileri  yayınladı. Bu incelemedeki bilgileri de bu köşeye aktarıyoruz. Doğrusu okuduklarımdan sonra kafam iyice karıştı.
2000 ila 2010 arasında Çin'in petrol tüketimi  tüm ülkelerden fazla artmış ve yüzde 90 zıplama ile günde 4.31 milyon varil daha fazlaya kadar yükselmiş. Bu beklenen bir şey!
Ancak durumu daha entresan olan ülke ise Suudi Arabistan'mış. Onların tüketimi günde ek 1.2 milyon varil kadar artmış ve günde toplam 2.8 milyon varil düzeyi ile Suudiler dünyanın en yüksek altıncı tüketicisi konumuna gelmiş. Dev üretici Suudi Arabistan kendi üretiminin dörtte birini kendisi tüketmeye başlamış.
1970 yılında Ortadoğu petrol tüketimi diğer gelişen ülkelerin yarısı kadar imiş. 2010 yılında ise diğer gelişenlerin üç misline zıplamış. 2000-2012 arasında global toplam petrol tüketimi kabaca günde kişi başına 4.6 varil ile oldukça sabit iken, İran ve Suudi Arabistan'daki tüketim ortalama yüzde 30 artmış. Suudiler kişi başına günde 35.1 varil tüketmeye başlamışlar. Bu çok daha zengin bir ülke olan Amerika'daki kişi başı tüketim büyüklüğü kadar bir rakam.
Bu gelişmelerin üç temel nedeni varmış. Birinci neden demografik. Körfezde ve OPEC genelinde nüfus artışı çok hızlı. 2000 ila 2010 arasında örneğin küçük Katar'ın nüfusu üç misline çıkmış. S.Arabistan aynı sürede 20 milyon kişiden yüzde 37 artışla 27.4 milyon kişiye çıkmış. Tabii su, elektrik ve petrol talebi de bu nedenle çok hızlı artmış.Yazın sıcağında klima cihazları da zaten tam gaz çalışmakta imiş.
İkinci neden ise enerji üretmek için enerji gerekmesi. Suudi petrol şirketi Aramco ülkenin enerji üretiminin yüzde 10 kadarını kullanmakta imiş. Başka kaynaklara yönelme de pek başarılı olamamış.
Üçüncü neden ise yerel enerji piyasasında etkinlik de olmaması. Suudi Arabistan'daki elektriğin yüzde 65 kadarı da petrolle üretiliyormuş. Petrolün bu kadar aşırı tüketimi, iç petrol fiyatının aşırı sübvansiyonlu ucuz fiyat olması ile de ilişkili. 2010 yılında S.Arabistan'da petrol sübvansiyonunun değeri toplam 192 milyar dolarmış. Üstelik de Suudi Arabistan en ucuz petrolü ve dolayısıyla en ucuz elektrik enerjisini üreten ülke. Petrol tüketiminin aşırı doz sübvansiyonlu olması fakirliği çok azaltmış ama, ABD tipi bir araba kullanma alışkanlığını da azdırmış. S.Arabistan bir ara sübvansiyonu kısmaya çalışmış ama başarılı olamamış. Nijerya'da ise petrol sübvansiyonunu kısmak için petrol fiyatlarını arttırma çabası çok sert ve kanlı direnişle karşılaşmış. Bir tek İran uluslararası, sınırlamaları bahane ederek fiyatı artırabilmiş. Global fiyat 125 dolar iken içeriye 5 dolara petrol satmak tabii ki çok yüksek bir alternatif maliyet yani ziyan getiriyor. Körfez ülkeleri doğalgaz kaynaklarını da kötü kullanıyorlar.Suudi Arabistan dünyanın beşinci büyük gaz üreticisi.
BP verilerine göre bölgenin enerji üretiminin yüzde 75 kadarını petrol sağlıyor. 2030 yılında ise bu oran sadece yüzde 67 düzeyine düşecek.
Tabii Suudi Arabistan'ın kullanmadığı yedekte tuttuğu kapasite de dünya enerji fiyatları açısından çok önemli. Ama uzun vade tahminlerinde 2030 yılında global petrol talebinin günde 100 milyon varil düzeyini aşması belkleniyor. Yeni ucuz arzı da, ancak Körfez ülkeleri Suudi Arabistan, İran ve Irak ağlayabilirler. İran siyasi nedenlerle üretimini düşürdü, çünkü mecbur kaldı. Irak günde 3 milyon varil üretiyor ama çok yüksek rezervi var. S.Arabistan'ın kendi petrol iştahı da artıyor.
Bu durumda da Körfez bölgesi petrolü, petrol fiyatının düşmesi için kilit faktör, yani çözüm olmayabilir.