Türkiye bu yıl IMF ve Dünya Bankası tarafından hızlı büyümez etiketi ile takdim edilmekte. IMF’nin 2014 Türkiye yıllık reel büyüme tahmini yüzde 2,3 idi. 2013 sonunda yapılan hükümet programında ise yüzde 4 büyüme hedefi vardı. Yılbaşında Aralık 17 kökenli kur zıplaması ve Ocak 28 faiz artışı sonrası biz de daha kötümser olmuştuk ve büyüme yüzde 3 düzeyini aşamaz diye düşünmeye başlamıştık. Sonra ihracat hamle yaptı, sanayi üretimi de artmaya devam etti, ithalat frenledi, cari denge açığı da küçülmeye başladı ama enflasyon da yükseldi. Bu gelişmelerden sonra yeniden daha iyimser olduk, büyüme yüzde 3.5 olabilir diye düşünmeye başladık. Tabii yaptığımız iş, kısa vadeli verilerle daha uzun vadeli tahmin yapmak, yani zor bir iş. Zaten iktisatçıların gelecek tahminleri pek başarılı sayılamaz.

Bütün tahminler birbirine benzedi

Tim Hartford adlı iktisatçı 2001 yılında International Journal of Forecasting adlı akademik dergide yayınlanan P.Lugani adlı IMF iktisatçısının çalışmasını gündeme getirmiş. Bu çalışma 1990’lı yıllarda IMF, Dünya Bankası veya özel sektördeki gelecek tahmincilerinin tahminlerini incelemiş. Sonuçta ortaya çıkan bütün tahminlerin birbirine benzediği ve de ortada hiçbir başarılı tahmin olmadığı. Sonra P. Lugani meslektaşı H.Ahir ile beraber global kriz öncesindeki tahminlere bakmış. İncelenen 77 ülkeden 48 tanesi 2009 yılında resesyon yaşamakta imiş. Ama Nisan 2008 tarihindeki tahminlerde bu ülkelerin hiçbiri için resesyona girer denmiyormuş. Üstelik o günlerde ABD’de Bears and Sterns batmış durumdaydı, İngiltere’de Northern Rock adlı mali kurum devletleştirilmişti ama kimse dünyanın global krize gireceğini tahmin edemiyordu. Eylül 2008 tarihine gelindiğinde de kimse güçlü resesyon tahmini yapmıyordu.
İlginçtir ki 2009 yılında ise resesyon yaşayacağı öngörülen 54 ülkeden de tersine sadece 49 tanesi resesyona düşmüştü. Bu sefer tahminciler diğer ekstremde idi. Neden?
Birincisi, yayımlanan tahminlerde yer alan tahminciler, genelde orta yol tahminler seçmekteler. İkincisi verilerde de sürekli geçmişe büyük dönük değişiklikler yayımlanmakta.
Tabii bir de dikkat çekmek için veya siyasi nedenlerle veya ideolojik yaklaşımları nedeniyle bilerek farklı ve çok aşırı tezleri ortaya atanlar da var.

Sadece ikazları dinleyin!

Bu durumda gelecek tahminlerini fazla ciddiye almamak gerek galiba. Ama diğer taraftan da birçok iktisatçı sürekli gelecek tahmini konusunda konuşmadan edemiyor.
John Maynard Keynes, iktisatçıların dişçi gibi olduklarını söylermiş. Neden? Dişçi insanlara dişlerinin kötü olmaması için bazı nasihatlar yaparmış. Ama nasihatları dinlemeyen ve dişleri çürüyenlere de kızmaz, sorunları giderir ,dişleri tamir edermiş. Ama dişinizin ne zaman çürüyeceği konusunda dişçi bir şey söyleyemez, tahmin yapamazmış.
Bence Keynes haklı. İktisatçılara dişçi muamelesi yapın. İkazlarını dinleyin, tahminlerini değil. İşler kötü giderse de, gene onlara muhtaç olacağınızı da unutmayın!