Bu hafta ABD’de FED’in Başkanı J.Yellen ABD ekonomisi konusunda yaptığı açıklamalarla global çapta iyimserlik yarattı. Ancak bugünün dünyasında huzur da pek mümkün değildir. Yeterince risk mevcut.
Birincisi Irak’ta başlayan son ülkenin bölünmesi riski konusu. Bugünkü Irak sorunu 1890 civarında petrolün önemi anlaşıldıktan sonra başlayan ve 1919 Paris Kongresi’ne giden süreçte İngiltere , Fransa ve İtalya’nın Osmanlı’nın Hicaz Emiri Hüseyin’in çocuklarına Irak, Suriye ve Ürdün adlı üç suni ve yeni devlet kurmasının sonucudur aslında. Çünkü Irak’ta çoğunluk Şii ama hakim olanlar, örneğin Saddam, Sünni idi. Bugün isyan edenler de, ABD tarafından yeni Irak Şii ve Kürtlere teslim edilirken, ihmal edilen Sünnilerin bastırmasıdır. Son on yılda ABD burayı düzene sokarken Irak’ta Sünnilerin ihmal edilmeye göz yumacaklarını düşünmüştü. Şimdi burada üç halk ve üç ayrı devlet olması gündeme gelecek. Bu olana kadar da çok insan ölecek! Birçok insan da sefalet çekecek. Bu Türkiye için ne anlama gelir konusu zaman içinde ancak anlaşılabilir. Söylenebilecek tek şey Irak ve Suriye’de kaosun çözümünün ancak kesin bölünmenin gündeme gelmesinden sonra ortadan kaldırabileceğidir. Tabii bunun yaratacağı petrol, gaz, pipeline, liman ve rafineri mülkiyeti ve paylaşımı sorununun nasıl çözüleceği de büyük bir muammadır.

Arjantin, desteksiz zorda kalır

İkinci büyük risk ise Latin Amerika’da, Arjantin’de oluşmakta. 2001 yılında Arjantin borçlarını ödeyemez hale geldikten sonra alacaklıların çoğunluğu borcun yeniden yapılandırılması ve miktarının düşürülmesini kabul etse de, bazı fonların bu teklifi kabul etmemesinden kaynaklanacak büyük bir mali sorun var. Elliot Management ve Aurelious Capital adlı iki yatırım fonu on yıla yakın bir hukuk savaşından sonra ABD mahkemelerinden 2012 yılında yeni anlaşma çerçevesinde ödeme yapılabilmesi için, yeni ödeme planının reddeden ve eski borcunu tam olarak geri isteyenlere ödemenin, yeni anlaşma ödemelerinden daha önceden yapılması gerekir kararını çıkartmış ve tahsilata geçmişti. Arjantin 1.5 milyar doları derhal ödemek zorunda ve benzer konumda olup da mahkeme açmamış olan ama yeni anlaşmaya da katılmamış olanların 15 milyar dolar civarındaki alacağı da bu arada geri ödemek zorunda kalıyor. Bu arada Arjantin’e finansman sağlayabilecek olan iki ülke Küba ve Venezüella da kendileri çok sıkışık durumdalar. Arjantin’i kurtarsa kurtarsa Çin kurtarabilir ama Çin bu olaya karışmıyor. Çin ağırlığını başka konulara fokus etmiş durumda. Son dönemde Çin, birleşerek maliyetlerini düşürmek isteyen ve global çapta denizden lojistiğin yüzde kırkını yapan üç Avrupa deniz nakliye şirketine de birleşmeleri halinde sırtını döneceğini belirtmiş ve birleşmeyi engellemişti. Desteksiz Arjantin çok zor durumda kalacak gibi duruyor! Brezilya da futbol nedeniyle sorunlu.

Global enerji fiyatları etkilenecek

Diğer taraftan Ukrayna ile Rusya da kavgayı büyütmüş durumdalar. Gazprom, Ukrayna daha önceden gerçekleşmemiş olan borçlarını ödemediği için gaz sevkıyatını durdururken, Ukrayna da kendisiyle 268 dolardan gaz verme anlaşması olan Rusya’nın fiyatı 385 dolara çıkarmasının sonucu olarak ödemeyi yapmadığını vurguluyor. Rusya da Ukrayna’dan aldığı gıda maddelerini (başta patates olmak üzere) bundan sonra almayacağını açıklıyor. Kriz öncesi Ukrayna’nın ihracatının dörtte birinden fazlası Rusya’ya idi. Ukrayna da buna karşı ayın 24’ünde AB'ye giriş müracaatını yapacak. Rusya, Ukrayna’ya gaz vermeyecek ama Avrupa ve biz dahil güneye gidecek gazı göndereceğini ama bu gazdan Ukrayna çaktırmadan aşırma yaptığı takdirde ise müdahale edeceğini söyleyerek, ordu birimlerini yeniden Ukrayna sınırına gönderdi. Bu gerilim enerji fiyatlarını global çapta ve önemli boyutta etkileyecek!