Kişisel kanaatim Ortadoğu’nun bir kere daha bölüneceğini ve bu bölünme sürecinin uzun ve çok ciddi bir kavgayla sonuçlanacağını düşünüyorum.

1942 doğumlu bir kişi olarak bugüne kadar bol miktarda tarih öğrenmiş olmam gerekiyordu. Ama tabii ortaokul ve liseden başlayarak okuduğumuz tarih kitapları basitleştirilmiş resmi tarihten oluşuyordu. Üniversitede ekonomi okurken de kimse pek faydalı tarih anlatmadı. Yurtdışında master, doktora ve sonra da ABD’de 11 yıl ve Boğaziçi Üniversitesi’ndeki 27 yıllık öğretim üyeliğinde de tarih okuma fırsatı pek olmadı. Şimdi 45 yıllık öğretmen olarak, Bahçeşehir Üniversitesi’nde öğretim üyesi olarak çalışırken, gençlerle konuşurken tarih öğrenmenin önemini iyice anlıyorum. Kendi tarih bilgim birçok meslektaşım ve arkadaşım gibi yüzeysel idi. Bugünkü gençlerin çoğu ise hiç mi hiç tarih bilmiyorlar.
Ben bugün, geç de olsa, özellikle de son bir ayda 1900-1922 arasından başlayarak Ortadoğu’yu inceliyorum . Neden? Bugün Ortadoğu’da gerçekleşen şeyler kabaca 1900 sonrasındaki 22 yılda gerçekleşenlerin tekrarı!

Okurlarıma kaynak olarak ilk önce ne tavsiye edebilirim? Elimde bu konuda önemli bir klasik olan ve 10 yıl kadar önce de hızlı okumaya çalıştığım ama şimdi yeniden ve dikkatle okuduğum bir eser, Boston Üniversitesi öğretim üyesi David Fromkin’in 1989 baskısı “A peace to end all peace” adlı kitap var. Bu kitabın hedefi Osmanlı İmparatorluğu’nun yıkılışının ve yeni Ortadoğu’nun oluşumunun tarihini anlatmak.

Ama Ortadoğu için tek bir kaynak yetmez. İkinci kaynağım ise 2001 baskısı ve Margaret Mc Millan’ın “Peacemakers : Six months that changed the world !” adlı 1919 Paris kongresini ve onun öncesini ve sonrasını özetleyen müthiş bir eser.
En son elde ettiğim ve üçüncü kaynağım ise “A line in the sand!” adlı ve İngiltere, Fransa ve Ortadoğu’yu değiştiren mücadeleler konulu, James Barr tarafından yazılmış ve 2011 baskısı bir eser.
Birincisi , unutmayın ki Ortadoğu’da petrolün varlığı Birinci Dünya Savaşı günlerinde tam anlaşılmış değildi. Aslında elimde bir iki tanesi Türkçe olan toplam 10 kadar eser var ama bu üçü Ortadoğu’nun, petrol öncesi ve Amerika öncesi tarihinin bence en objektif olarak aktarıldığı eserler.

Bu eserlerin özeti bir iki cümleyle verilmek istenirse en kısa özet şu olur. İngiltere Hindistan yolunu açık tutmak için Ortadoğu’ya sahip olmanın gerektiğini düşünüyordu. Fransa da genişlemek Lübnan ve Suriye ve hatta Filistin’e sahip olmak istiyordu. Aslında ilk yola çıktıklarında Osmanlı’yı yıkmak hedefi yoktu. Esas konu petrol da değildi. Ama 1871 sonrasında kurulan Almanya çok istemese de Osmanlı ile ortaklık yapınca ve Alman demiryolları da İngilizlerin deniz gücü kuvvetinin önemini düşürünce, birbirlerine itimat etmeyen İngiltere ve Fransa işbirliği yapmak zorunda kaldılar. Biri Araplara bağımsızlık vermek öbürü de Musevilerin devlet kurmasına yardım ederek bölgede sağlam tutunmak yoluna gidince ve Almanya da Birinci Dünya Savaşı’nda yenilince, Osmanlı da hedef haline geldi. Petrolün konu olması 1920 sonrasında gündeme geliyor!
Yukarıdaki paragrafın detaylarını önümüzdeki günlerde bu sütuna dökeceğim.