Yazı dizimizin ikinci gününde California Berkeley Üniversitesi Ekonomi ve Siyaset Bilimi Profesörü ünlü Dr. Barry Eichengreen'in WSJ Reports sitesinde 2011 Mart ayında yayınlanan ve doların uzun vadede bugünkü konumunu kayıp edip etmeyeceği konusundaki yazısını da önemli ölçüde kısaltarak sütuna taşıyoruz.
Eichengreen ne diyor? 'Dünya döviz piyasalarındaki döviz işlemi hacminin yüksekliği veya döviz piyasasında kurların çılgın volatilitesi (dalgalanması) sürpriz değildir. Esas sürpriz döviz piyasasının hala dolar temelli ('dollar centric' terimini kullanıyor) kalmasıdır.

Döviz alım satımında işlemlerin nerede ise yüzde 85 kadarı dolarla yapılmaktadır veya OPEC petrol fiyatını dolar olarak tespit etmektedir. Uluslararası borç senetlerinin yarıdan fazlası dolar cinsindendir. Hatta Merkez Bankaları tarafından tutulan döviz rezervlerinin %60 kadarı dolar cinsinden. Yani ABD'nin parası dünyanın parasıdır.
Ancak doların hakimiyeti yakında bitmiş durumuna gelecek. İnancım doların 10 yıl içinde en az iki parayla daha rekabet etme durumuna geleceği (yuan ve euro) ve bu değişimin etkilerinin hayal edilenden daha kuvvetli olacağı, döviz kurlarının stabilitesi, döviz piyasalarının istikrarı ve ABD'nin bütçe açıklarını ve cari denge açıklarını finanse etme kabiliyetini önemli ölçüde etkileyeceğidir.
Doların geçmiş hakimiyeti üç bacak üzerinde oturuyordu. Birincisi tüm global borç enstrümanlarının büyük çoğunluğu dolar cinsindendi.
İkincisi, dolar 'safe heaven' yani kaçılacak liman oluşturuyordu. Bütün krizlerde, ABD bile krize girse kaçacak sağlam piyasa olarak ABD kamu borç senetleri ve piyasasını görmekte idiler.
Üçüncüsü de çok uzun zamandır doların alternatifi pek yoktu. Bugün ne değişti? Teknoloji çeşitli para cinsleri ile ifade edilen çeşitli fiyatları anında otomatik olarak hesaplamayı sağlıyor.
Entegre bir euro tahvil piyasası oluşturma çabaları başarı ile sonuçlandığında euro yere sağlam basacak ve kalıcı olacaktır. Çin ise parası yuanın (veya Renminbi) uluslararası piyasada da tedavül etmesi için çalışmaya başladı. Hong Kong'da Yuan cinsi mevduat büyüdü, Çin şirketleri borçlarını yuan ile ödemeye başladılar ve yuan temelli 'dim sum' tahvili adı verilen yuan cinsi borç senetleri tedavüle başladı. Bank of China 2011 yılında New York'ta FDIC tarafından sigorta edilen yuan cinsi mevduat hesapları başlattı. Böylece Çin şirketleri gelirlerinin dolar ve giderlerinin çoğunun yuan olmasından kaynaklanan kur riski taşımayacaklar. Diğer taraftan da ABD'nin Federal kamu borcunun GSYİH oranı olarak %75 değerini aşmış olması yabancıları ilk defa ciddi şekilde dolardan uzaklaştıracak etki yapıyor.
Bunun etkileri ne olacak? Bugün olduğu gibi döviz piyasalarında dolar değeri düştüğü anda diğer paralarda ayni boyutta yükselme olmayacak (veya tersi). Euro ve yuan daha likit piyasalarda alınıp satılacak. Lehman Brothers batarken doların yükselmesi gibi olgular bir daha görülemeyecek! Diğer taraftan ABD şirketlerinin finansal hayatı daha zorlaşacak. İç aktiviteleri ile ithalat ve ihracat, hepsi dolar cinsinden iken şimdi forward kontratlar satın almak, kur riski üzerine eğilmek ve pazarlıkta daha kuvvetli rakip şirketlere muhatap olmak zorunda kalacaklar. Tersi olarak da Avrupa ve Çin şirketleri ve onlarla iş yapanların hayatı daha kolaylaşmış olacak.
ABD dış ticaret ve cari denge açıklarını daha zor ve daha pahalı finanse edebilecek. Yapılan hesaplara göre doların değerinin bugüne göre yüzde 20 daha düşmesi gündeme gelecek. İthal malların ABD fiyatları ise yükselmek zorunda kalacak. Gene yapılan analizlere göre ABD hayat standardı bugünün dolar fiyatları ile 225 milyar dolar veya GSYİH oranı olarak yüzde 1.5 düzeyinde düşecek. Başka bir anlatımla ABD yarım yıllık büyüme kaybetmiş olacak (ortalama yüzde üç büyüyor). Bir kere daha konut balonu oluşursa onu finanse edecek Çinli ortada olmayacak (döviz rezervlerini ABD kağıtlarına yatırmayacakları için)!'
Eichengreen, Bremmer ve Roubini gibi siyaset ve ekonomiyi karıştıran argümanlar vermiyor. Dolar kötümserliği gerçekte görülen trendlere dayanıyor. Son on yılın trendlerini önümüzdeki on yıla taşıyarak değişimi tahmin ediyor!
Barry Eichengreen 2010 yılında 'The Rise and Fall of the Dollar and the Future of the International Monetary System' adlı bir de kitap yazmıştı!
Yarın devam edeceğiz!