Çin için bugüne kadar söylenen en güzel sözlerden biri bir Batılı diplomat tarafından söylenmiş 'Çin diktatörsüz bir diktatörlük rejimidir!' ibaresidir. 1980'li yıllarda Den Xiaoping döneminden beri işbaşına gelen her kuşak daha öncekilerden çok daha iyi hazırlanmış ve eğitilmiş, ama gerçekte yeniler esas güç kullanımı fırsatı bulamayan, kararları gençlerin değil yaşlıların verdiği ortamlarda yönetim yapıyorlar. Financial Times'ın söylemine göre bu ortam kısa vade problemlerini büyük bir profesyonellikle çözüyor, ama büyük sorunlar daha sonraya bırakılıyor ve bir sonraki kuşağa devrediliyor.
1980'li yılların başında Komünist Parti ekonomik reformlarla beraber siyasi reform da yapılsın mı sorusunu tartışmış, bu arada siyasi reformu öne süren liberal reformcu Hu Yaobang adlı kişi de 1987 yılında partinin daha muhafazakar liderleri tarafından dışlanmış ve 1989 yılında da ölmüş. Hu'nun ölüm haberi Tianenmen Meydanı'ndaki protestoların gündeme getiren olay olmuş. Hu'yu takiben partide liberal söylemi sürdüren Zhao Ziyang da Tianenmen olayları sonrası görevden uzaklaştırılmış. Gene de Hu kabaca özetlenirse Çin'in Gorbachev'i sayılmalı!  Ancak bu hafta sonu Pekin'de başlamış olan iki paralel toplantı var. Birincisi ülkenin parlamentosu gibi olan 3000 delegenin katıldığı Ulusal Halk Kongresi ve diğer taraftan da gene 3000 kadar üyesi olan ve danışma kurulu görevi gören Çin Halkı Siyasi Danışma Kurulu adıyla özetlenebilecek bir kongre. Tabii her iki toplantıda da ne konuşulursa konuşulsun, sonunda kararları Komünist Parti verir, dokuz kişi kararları aldıktan sonra, parlamento görevi yapan Ulusal Halk Kongresi de kararları tescil ediyor.
Önümüzdeki günlerde alınacak iki de önemli karar var. Şu anda süreç başlıyor ve önümüzdeki yıl Çin liderlik değişimini gerçekleştirecek. Şu andaki Başkan Hu Jintao (hem partinin hem de ordunun başı)  yerine yeni bir başkan seçilecek. Ayrıca uygulamaları yöneten Başbakan Wen Jinbao'nun yerine de yeni başbakan seçilecek. Şu anda en kuvvetli başkan adayı 57 yaşında, ilginç bir geçmişi ve ailesi olan  Xi Jinping. Başbakan adayı ise 55 yaşında olan Li Kegiang. Hem Xi, hem de Li 2007 yılındaki kongrede 9 kişilik Politbüro komitesine seçilmiş ve böylece beş yıllık bir çıraklık (eğitim diye düşünün) dönemine başlamışlardı.  
Bu aday iki kişinin aileleri ve geçmişleri biliniyor (yarın özetleyeceğiz) ama ortalıkta hiçbir güncel görüş veya açıklamalarını bulmak mümkün olamıyor. Çünkü herhangi önemli bir konuda pozisyon almaları seçilme şanslarını ortadan kaldırabilir. Sadece geçtiğimiz günlerde hem Xi hem de Li, rahmetli liberal lider Hu'nun (yukarıda Çin'in Gorbachev'i demiştik) eşini ziyarete gitmişler, bu da ortalamaya göre oldukça liberaller demek olabilir.
Aslında Çin bir yandan sertleşirken bir yandan da liberalleşme eğiliminde gibi gözüküyor. Örneğin bu yıl 2.3 milyon askeri olan Çin, askeri harcamalarını yüzde 12 arttırıyor ve 92 milyar dolarlık bir bütçe ayırmış oluyor ve bu bir sertleşme işareti.
Dünyanın askeri harcama şampiyonu 'en sert' ABD ise 2010 yılında kabaca 700 milyar dolarlık askeri harcama yapmıştı. Çin'in askeri harcamaları GSYİH oranı olarak yüzde 2 civarında ama ABD tahmincileri gerçek harcama sayılarının bundan çok fazla olduğunu söylüyorlar. Çin ordusu kuvvetlendikçe de komşuları arasından sürekli dalaştığı Japonya ve Hindistan ve Vietnam ve Filipinler gibi ülkeler de endişelenmekte.
Ama diğer taraftan da bir yumuşama gelmekte. Yukarıda toplandığını bildirdiğimiz 3000 kadar kişilik danışma kuruluna (aslında 2987 kişi) ülkenin en zengin 70 kadar iş insanı kişisi de davet edilmiş. Çoğu da dolar milyarderi. Ayrıca ülkenin yerel önderleri ve büyük kamu şirketleri ve özel şirketlerin yöneticileri de 2000 kişi ile mevcut.
Ancak bu yıl bir de önemli yumuşama işareti var. Bu danışma kurulu 1949 yılından sonra devrim başladığında hiçbir işadamını çağırmadığı gibi, işadamları, bankacılar kovalanır ve hatta idam bile edilebilirlerdi. Danışma kurulu sadece köylü, işçi ve asker temsilcilerinden oluşurdu.
Bu yıl bir yeni davetli var. ABD Yatırım Bankası J.P.Morgan'ın Çin'deki CEO'su Bay Fang Fang da danışma kuruluna davet edilmiş. 45 yaşındaki Bay Fang Fang şirketinden katılım için özel izin almış. Bay Fang J.P.Morgan'ın Asya Pasifik bölgesi Yatırım Bankacılığı biriminin yöneticisi! Bu da bir devrim sayılmalı.
Yarın yeni başbakan ve başkan adayları Xi ve Li'nin ailelerini, geçmişlerini ve ülkeyi liberalleştirme yönündeki olası etkilerini tartışacağız!