Ruchir Sharma dünya çapında şöhretli bir gelişen ülkeler ve makro ekonomi uzmanı olup Morgan Stanley’in yatırım yönetimi bölümü başkanıdır ve çok sayıda da kitap yazmıştır. 9 Temmuz'da, son dönemdeki Çin hisse senedi borsasının çöküşü olgusunun Yunanistan ekonomisinin felaketinden çok daha fazla korkutucu olduğunu vurgulayan bir analiz üretti. Kısaltarak buraya alıyoruz.

Çin’de işlerin pek iyi gitmediği 15 Haziran 2015 günü ortaya çıkmıştı. Çin’de birçok kimse devletin birçok şeyi avucunda tuttuğunu ve istediği ekonomik sonucu ortalığa dökebileceğini düşünür. Ama bugün Çin devletine güven iyice sarsılmakta.
Çin ekonomisi 2008 krizinden sonra yavaşlamıştı. Beijing bu durumda ekonomiye dev boyutta likidite pompaladı. Bu likidite önce konut sektörüne gitti. Ama sonra da gölge banka sistemi tarafından verilen kredilerle likidite büyüdü, borç ile alınabilecek her türlü şeye döndü. Bu durumda Çin’de patlamayan bir tek hisse senedi borsası kalmıştı. Ülkenin kullanıcı arayan 20 trilyon dolarlık tasarruf stoku, oldukça borçlu şirketleri toparlamak için hisse senedi borsasına devlet tarafından yönlendirildi. 13 milyon kadar kişiye verilen kredilerle coşan hisse senedi borsası da insanlık tarihindeki gelmiş geçmiş en büyük “balonu“ yarattı.

Borsada balonun 4 işareti var

Borsada bir “finansal balonun” dört adet işareti vardır. Ya fiyatlar temel ekonomik olgulardan kopar gider, ya hisse senedi alımı için çok yüksek kredi verilir, ya kurumsal değil perakende müşteriler azar ya da çok aşırı uçuk hisse değerlerine inanılır. Çin’in hisse senedi balonu, ekonominin durgunlaşmasına rağmen ve şirket karlarının da azalmasına rağmen gerçekleşti ve “margin debt” denen krediyle alınan hisse senetlerinin değeri 2014 Haziran ayından bu yana üç misline çıktı. Margin debt kabaca hisse senetlerinin yüzde 9 kadarına, yani herhangi bir borsada insanlık tarihinde bugüne kadar görülmüş en yüksek ve büyük düzeye ulaştı. Brokerlerde margin debt ile finansman yüzde 80 bireyseldi, yani perakende müşterilere gitmişti. Üstelik hepsi de borsanın acemisi idi. Bugün 90 milyon kişilik perakende borsa yatırımcısı, 80 milyon kişilik Komünist Parti üye sayısından daha kalabalık. Bu perakende yatırımcıların üçte ikisinin lise diploması bile yok. Köylerde çiftçiler küçük borsalar kurmuşlar ve tarlada çalışma zamanından daha fazlasını hisse senedi alıp satmak için harcamaktalar. Tabii bugün bile Çin hisse senedi borsasının değeri ABD borsasının değerinin yarısından az ama iş alım satım miktarına geldi mi, Çin’de hisse senedi alım satımı toplamı tüm dünya borsalarındaki toplam alım satımdan çok daha fazla. Bugün Çin’de alım satım 2007'deki ilk zirveden çok daha yüksek ve bir ayda toplam hisse senedi stoku el değiştirmiş. Bu durumda şirketlerin hisseleri aşırı değer kazanmış bulunuyor. Çin‘in CSI 500 denen borsa endeksi şirketlerin geçen yılki kârlarının 50 misline gelmiş bulunuyordu. Nasdaq benzeri Chinext endeksi ise kârların 110 misline gelmiş durumda idi.
12 Haziran'dan bu yana çıkan panikte Çin borsasında 3 trilyon dolar değer silindi, yok oldu. Hükümet faiz indirimi yaptı ve borsa işlem ücretlerini düşürttü. Yatırım fonları ve emeklilik şirketlerine hisse senedi alarak düşüşü önlemeye yardım etmeleri emri verildi. Yeni halka açılmalar durduruldu. Ama unutulmamalı ki zaten bu yıl Çin’den 300 milyar dolar sermaye dışa kaçmış bulunuyor.

Yunanistan çok küçük kalır

Dolayısıyla bu dev hisse senedi borsası krizi ekonomi yönetiminin ülke ekonomisini yönetme becerisinin çok ciddi bir sınavı haline geldi. Çünkü borsada düşüş devam ediyor. Bu arada da Çin’in borç oranı 20 trilyon doları aşan borç stokuyla 2008'den bu yana GSYİH’nın yüzde 300'üne gelmiş oldu. Eğer hükümet bugünkü borsa çöküşünü aldığı tüm tedbirlere rağmen durduramazsa ekonominin durgunluğa düşmesi de çok aşırı hale gelebilir düşüncesi Çin ekonomisine hakim olmaya başlar diye düşünülmekte.
Çin’de çöküş devam ederse Yunanistan’ın felaketi Çin'in yanında çok küçük ve önemsiz kalır. Çünkü son on yılda dünya ekonomisini büyüten ve taşıyan Çin olmuştu. Bu nedenle yakından takip edilmesi gereken dram Çin! Çünkü Çin dramı global olur!