ABD’de ekonomi politikası hep Cumhuriyetçiler ile Demokratlar arasındaki en önemli tartışma konusu olagelmiştir. Geçmişte ekonomi politikası daha dengeli ve mantıklı yönetilirmiş ama galiba şimdi pek öyle değil.
L.B.Johnson Başkan iken 10 yıllık bir sürede ortalama yüzde 5 büyüme gerçekleşmiş. 20 yıl sonra Ronald Reagan döneminde uzun dönemde ortalama yüzde 4 büyüme elde edilmiş. George Bush Beyaz Saray’a taşındığında resesyondan çıkış çabası, ortalama yüzde 3 büyüme sağlamış. Şimdi krizden tam 7 yıl sonra sizce ABD ortalama ortalama büyümesi ne durumda? Yedi yılda ortalama büyüme nerede ise yüzde 2 oluyor!

Şirketler ve devlet ekonomiyi kuvvetlendirmek için bazı adımlar atmazlarsa, Obama’nın eski danışmanı Lawrence H.Summers ülkede yüksek büyüme sağlanamayacağını söylüyor. Eldeki olanaklar işsizliği yüzde 10 düzeyinden yüzde 5 düzeyine indirmek için kullanılmış. Ama ABD’de çalışan oranı giderek azalıyor. Aynı zamanda emekli olan oranı da artıyor. Kadınların işgücüne katılması da zaten daha önce gerçekleşmişti. Diğer taraftan da prodüktivite uzun zamandır azalıyor. Bu durumda önümüzdeki beş yılda iş gücü büyümesi yüzde yarım artsa da ve de prodüktivite de yüzde yarım artıyor olsa da, bugünkü yüzde 2 büyüme oranını bile yakalamak zor olacak. “Congressional Budget Office” denen kamu kurumu önümüzdeki on yılda ortalama yüzde 2 büyüme sağlamak için şanslı olmamız gerekiyor demiş. Bu bile son beş yılın prodüktivite artışının 3 misline çıkmasını gerektirir diyor. Bu da nasıl olacak bilinmiyor. Tabii bir de gelir durumları düşük olanların durumu ne olacak sorusu var.

Para politikası yapısal değişim sağlayamayacağı için büyüme yavaş kalırsa, yavaş büyüyen tüm ekonomilerde olduğu gibi borç ödeme daha zor bir iş haline gelir. Sayıları hızla artan emekliler de nasıl emeklilik haklarını alırlar, bu da zor bir konu olur. Tabii bir de giderek daha çok gündeme getirilmeye başlanan, bütün artan gelirlerin, dağılımın üst düzeyindekilere gitmesi de önemli bir tartışma haline gelir.

Bu yılki seçimde bu “ekonomik pastanın nasıl dağıtılacağı konusu” nerede ise tüm tartışmaların konusu olacak gibi duruyor. Donald Trump da aşırı milliyetçilik pazarlayarak gerilimi teşvik ediyor.
Peki daha hızlı büyümek için ne yapılabilir? Şu anda Princeton Üniversitesi’nde hoca olan eski FED Başkan yardımcısı Alan Blinder der ki, eğer öğrencilere Ekonomi 101 dersinde vergi düşürüp, harcama artırırsak resesyonu önleyebiliriz diyerek akıl veriyorsak, gerçekte de bu alternatifi kullanmalıyız. Bu basit Keynesyen fikir Cumhuriyetçiler tarafından reddediliyor.

Prodüktivite artışının azalmasında önemli olan faktör ise, işe insan almanın işe sermaye yatırmaktan daha büyük hızla artması. Yeni işe giren hem daha az becerili, hem de daha az sermaye ile üretmek zorunda kalıyor. Örneğin prodüktiviteyi artırmak için yatırımcılara sermaye yatırımı yapmalarını sağlayacak bir müşevvik yaratmamız gerekiyor. Beşeri sermayeyi de geliştirmek önemli tabii.

Larry Summers bu düşünceler uygulanırsa yüzde bir kadar bir ilave prodüktivite ve yüzde 1 kadar ilave büyüme yaratılabilir diyor. Sonucu zaman gösterecek!