Espriyi İsrafil Kuralay patlattı; beşikten mezara kadar ticaret!

Aslında espri dediğime bakmayın, İstanbul Ticaret Odası (İTO) Başkan Yardımcısı Kuralay bir hakikati dile getiriyordu.

Konu kültür endüstrisi, ya da kültür ekonomisi...

Düşünün bir yazar roman yazıyor, ya sonra?

Sonrasında bunun kağıdı var, matbaası var, pazarlaması, satışı, yabancı dile çevirisi, fuar macerası var vs.

Yazarın kaleme aldığı eser, okura ulaşana kadar, tiacari bir faaliyet alanı oluşuyor, oluşmak zorunda... Bireysel maceradan çok, çok bileşenli bir takım faaliyeti...

İsrafil Kuralay 'beşikten mezara kadar ilim' sözüne, (espriyle karışık) ticareti eklerken, bu hakikati dile getiriyordu.

İTO, bu takım faaliyetinin bileşenlerine uzun yıllardır destek veren kurumlardan biri. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Yunus Emre Esntitüsü, TİKA ve diğer bileşenlerle birlikte Seul'den Londra'ya Tiflis'ten Pekin'e kadar dünyanın farklı başkentlerinde Türk edebiyatının tanınması için uluslararası fuarlara destek veriyor.

İşte bu yıl Gürcistan'ın başkenti Tiflis'te düzenlenen Uluslararası Kitap Fuarı'nda da Kültür ve Turizm Bakanlığı ile birlikte İTO desteği var.

Türkiye'nin Odak Ülke olarak yer aldığı 24. Tiflis Uluslararası Kitap Fuarı'na katılan yayınevleri eserlerini Gürcistanlı kitapseverlerle buluşturdu.

Yayımcı Meslek Birlikleri Fedarasyonu Başkanı (YAYFED) Münir Üstün'den öğrendiğimize göre TEDA (Türk Kültür Sanat ve Edebiyat Eserlerinin Türkçe Dışındaki Dillerde Yayımlanmasına Destek Projesi) kapsamında 65-70 civarında Tükçe eser Gürcüce'ye çevrilimiş durumda. Çevirilen en yeni kitaplar arasında İbrahim Tenekeci, Tarık Tufan, Selahattin Yusuf, Fatma Barbarosoğlu ve Serdar Tuncer gibi yazarların eserleri yer alıyor.

Ayrıca, Tiflis'teki fuarın Türkiye'ye ayrılan genişçe standında, 'Edebiyatta Göç' başlıklı illüstrasyon sergisi de ziyarete açıldı.

Tiflis'te aslında hafta içinde Türkiye rüzgarı esti desek yeridir. Hem kitap fuarı, hem Gürcistan'ın bağımsızlığının 30. yılı kutlamaları, hem de Türk mutfağının tanıtımı amacıyla burada düzenlenen farklı etkinliklere TBMM'den milletvekili düzeyinde katılımlar da oldu. Hakeza Türk edebiyatından önemli yazarlar, gazeteciler ve bürokratlardan oluşan bir heyet Tiflis'teydik.

Kültür ve Turizm Bakan Yardımcısı Ahmet Misbah Demircan da program yoğunluğunda 'uykusuz ve yorgun kalanlar' arasındaydı. Kah bağımsızlık kutlamalarında buranın devlet erkanına, kah kitap fuar açılışında Türk kafilesine eşlik etti.

Gürcistan 4 milyon civarında nüfusu olan bir ülke. 20 bin civarında Türk'ün yaşadığı söyleniyor. Tiflis ise 1 milyon nüfuslu bir başkent; temiz ve geniş caddeleri, geniş parkları, düzenli mimarisiyle tipik bir Avrupa şehrini andırıyor. İnsanları mutedil, herkes kendi halinde...

Tiflislilerin kitap fuarına yoğun ilgi gösterdiğini söyleyebilirim; günboyu fuar alanını dolduran kalabalığın kuru bir kalabalık olmadığı, elleri kitap dolu Gürcülerin çokluğundan anlaşılıyordu. Metin Celal'e kulak verecek olursak, şehirde fazla kitapçı olmadığı için fuarın cazibesi büyüktü.

Gürcistan'ta kitap konseptli bir otelde konaklıyoruz. Otelin girişi adeta bir kütüphaneyi andırıyor. Odalarda bile bir duvar komple kitaplarla kaplı. Heyetimiz 'keşke bizde de böyle örnek oteller olsa' demekten kendini alamadı doğrusu.

Girişimcilere benden söylemesi; özellikle turistlerin yoğun olduğu Cağaloğlu-Sultanahmet hattına duvarları (Türkçe'den diğer dillere çevirilmiş) kitaplarla dolu bir otel yakışmaz mı?

Başa dönecek olursak...

İsrafil Kuralay'ın parmak baştığı kültür ekonomisi meselesi mühim. Özellikle dünyanın en büyük ikinci ticaret odası olma niteliği taşıyan İTO'nun da kültüre, sanata desteği çok önemli.

Ekonomi denilince, sadece geleneksel sektörler olan gıda, inşaat, makine gibi konular anlaşılmasın.

Kültür sektörü de aynı zamanda önemli bir iş ve ticaret alanı.

Çünkü kitabın da ekonomisi var, sinemanın da, reklamın da, tasarımın da...

Türkiye'de okuma oranı son 14 yılda iki kat artmışsa ve bu artış en çok da gençler arasında yaygınlaşmışsa, bunda kültür ve sanat alanına yapılan yatırımların da payı olsa gerek.

Öyleyse Kuralay'ın hatırlattığı gibi kitap ve kültür alanında tüketim alışkanlıkları değişiyorken, okura ulaşmak için tüm yeniliklerin kullanılması da gerekiyor.

Buna yurt dışındaki okura ulaşma hedefi dahil; bu nedenle kitap fuarları ve çeviri meselesi önemli.

Bu arada, ilk yayın faaliyetine (1885) Dersaadet Ticaret Odası Gazetesi ile başlayan 140 yaşındaki İTO'nun, yakın zamanda, Osmanlı arşivlerindeki belgelerden seçmeler içeren, Türkçe ve Gürcüce bir kitap (Osmanlı Arşiv Kayıtlarında Gürcistan ve Gürcüler) yayınladığını da hatırlatalım.

Bu da şu demek oluyor, İTO, rekabet ve maliyet dolayısıyla, yayıncıların girmek istemeyecekleri, ancak kültürel açıdan önem taşıyan eserlerin yayınlanmasına katkı sağlıyor.