• $7,3561
  • €8,9358
  • 438.252
  • 1544.65
02 Eylül 2012 Pazar

Can ahlakının on temel ilkesi

Daha önceki yazımda (19 Ağustos, 2012) anlatmaya çabaladığım can ahlakının on temel ilkesinden kısaca söz etmek istiyorum. İçimizdeki, dışımızdaki şiddetin olanca yoğunluğuyla yaşandığı dünyamızda can ahlakını hatırlatmak boynumun borcu oldu. Evrenin her varlığına karşı duyduğumuz önce saygı, sonra sevgi, saygı ve sevgi uyumunun ahlak ilkelerinden onunu sayacağım burada. Yazık ki bu ilkeleri yer darlığından ötürü yeterince açıklama olanağım olmayacak bu yazıda.
1 - Beni onda bulan canım, beni ondan koru!
O, benden ayrık olan, bağımsız bir candır. Kendimi ötekinde görüyorsam, onun beni ezip yok edebilme, ele geçirme, yönetme tehdidi her zaman vardır. Kendimi karşımdakinin benliğinde bulabiliyorsam, bu yakınlık bir 'dostluk' anlamına gelebilir. Yakınlık, ince duyarlıklarla yaşanabilir. Aradaki uzaklığı korumayı başaramazsak büyük bir tehlike olur, bağımsız olmak isteyen bir benlik için. Karşı taraf beni yutabilir.
2 - Onu bende bulan canım, onu benden koru!
Onun bende olduğunu düşünüyorsam, ben onu ezebilirim! Bu durum da yukarıda anlatıldığı gibi benim karşımdakini yutma olasılığım yüzünden ona bir tehdit olduğum anlamına gelebilir.
3 - Onu-beni ayrık bulan canım, bizi ikimizden koru!
O ve ben ayrı ayrıyız. Bu ayrılığımız bir yabancılaşma, bir düşmanlık getirebilir. Dikkat edilirse baştan beri sorun karşımdaki ile ilişkimde 'uzaklığın' ne olacağı sorunudur. Eğer birbirimizden tümüyle ayrıksak, yakınlık nasıl kurulabilecektir?
4 - Beni bende bulan canım, beni benden koru!
Kendim kendimin düşmanı olabilir. Kendime tıkılma tehlikesi (otizm, egoizm!) ahlakın göz önüne alması gereken temel sorunlarından biridir. Can ahlakına yakışan bir can olamamanın ardında kendimi kendimden koruyamama beceriksizliği olabilir. Genellikle bu sorun pek tartışılmaz.
5 - Beni canan yolunda bulan canım, kendini yolun bitimsizliğine bırak!
Ötekine giden yolun sonu yoktur. Can olan bir insana öteki insan canandır. Canana giden yol aşılıp, bitirilemez. Bitirdim derseniz cananı bitirirsiniz. Canana her kavuşma eksik bir kavuşmadır.
6 - Cananı hakikati arar gibi ara. Bilimin ve gönlün aşkıyla!
Canan, sevgilidir. Bilim insanı için hakikat de sevgilidir. Bilim insanı olmayanlar için de, hakikati arama aşkına sahip gönülleri varsa, sevgiliyi arar gibi hakikati arayabilirler. Elbette mutlak anlamda bulma şanslarının olmadığını bilerek.
7 - Yanlışlanan canan, cananın yokluğu demek değildir. Canan hatalarla görünür!
Popper'in yanlışlama ilkesi, bir yorumuyla cananı, hakikati arama ilkesidir de. Cananın yanlışlanması ne demektir? Onu büyülerinden arındırarak, çirkinliklerini görmeye çalışmaktır. Göremedikçe canan varlığını sürdürür. Görebiliyorsak eğer bu durum, cananın ortadan kalkması anlamına gelmez. Hala göremediğimiz çirkinlikleri olduğu için onu sevmeye devam ederiz.
8 - Bir çırpıda bulunup da, sonradan yanlış yanları olduğu anlaşılan hakikat taslağını tümüyle ortadan kaldırmadan önce yapılan hatalar tarihine bakarak bir daha gözden geçir! İleride düzeltilemeyecek görünüşü yoktur hakikatin!
Bu ilke can ahlakının kendisi için de geçerlidir. Bu geliştirdiğim ilkeler de, açık uçlu, değiştirilebilir ilkelerdir. Elbette düzeltilme çabalarından inatla bir sonuç alınamıyorsa taslağımızdan vazgeçebiliriz. 
9 - Canan hakikate aittir. Demek ki sana ait değildir! Ancak sana emanet olabilir!
Emanet kavramı can ahlakının çekirdek kavramıdır. Sahiplenme duygusunun yanlışlığını gösterir. Sevgili, hakikat, kimsenin tekelinde olamaz. Hayatı bir emanet olarak yaşamak bizim hikmetimizin köklerinde vardır. Yazık ki içinde bulunduğumuz acımasız dünya düzeni sahiplenme vurgusunun önde olduğu bir düzendir.
10 - Batılının (özellikle Levinas'ın) öteki dediği, canandır. Canana erişme (vuslat) yolunda, canını geliştir, ayrılığı dene!
Canı çıkmışın, cananı olamaz. Hakikat yolcusu, bu yolculuğu ancak canıyla yapabilir. Canın kavuşması, ayrılığın anlamı üzerinde düşünerek yaşamasıyla sağlanabilir. Her türlü yanlış anlaşılmaya karşı bir feryat daha: Ne can ne de canan mistik kavramlardır, öyle bir bağlam içinde görülebilirlerse de. Can, gönlüyle araştıran insandır.

<p>HDP’nin Esenyurt ilçe binasına düzenlenen operasyon  kapsamında terör örgütü elebaşı Abdull

HDP siyasette sona mı yaklaştı?

Türkiye'nin yeni nesil yerli silahları

Başkan Erdoğan, Elazığ'da deprem konutları anahtar teslim törenine katıldı

Mutfakta işinizi yarayacak pratik bilgiler! Yumurtayı pişirirken içine buz atarsanız...