 |
|
|
|
Neden pamuk ithalatı var?
|
|
|
Birkaç gündür dış ticarette motor sektörümüz olan tekstil ve konfeksiyonun temel girdilerinden biri olan pamuk üretiminin sorunlarını karşılaştırmalı olarak gündeme getirmekteyiz.
Ortada bir gerçek var: AB ve ABD üreticilerin aşırı doz desteklemekte ve böylece ithal pamuğun fiyatı düşük kalmakta, bu nedenle de pamuk ekimi azalırken, pamuk ithalatı artmaktadır. Türkiye ise kamu maliyesinin içinde bulunduğu ortamda birçok alanda harcama yapamamakta. (Geçmiş günahlarımızın adı görev zararı ve çoğu tarım ve esnaf ile ilişkili harcamalardan doğan kamu bankalarına gömülü zarar 20 milyar doları aşmış boyutta bir delik yaratmıştı). Tabii bu arada tarım desteği de, harcama kısıntılarından payını almakta, devlet, tarımı ve pamuğu son çöküş döneminde yeterince destekleyemediğinden giderek iç üretim düşmekte ve ithalat artmaktadır. Böylece ülke aslında üretim ve rekabet potansiyeli yüksek olan bir üründe ithalata bağımlı hale gelmektedir. Ne yapılması gerektiği konusunda artık kapsamlı bir ulusal politika gerekmektedir. Çünkü mesela Çukurova ve Ege gibi kilit pamuk üretim bölgelerinde artık ekilen alan azalmakta! Ama dünya da durağan değil ve DTÖ kuralları da pamuk sektöründe sürprizlere gebe bir durum ortaya çıkarmakta.
Pamuk önemli bir ürün. Tekstil dendiği zaman üretim aslında hammadde, iplik, örme-kumaş ve hazır giyim-konfeksiyon-ev tekstili gibi birkaç ayrı üretim kademesinden bahsedilmek zorunda. Türkiye düşük katma değerli işlenmemiş pamuk ihracatından daha yüksek katma değerli hazır giyim ve konfeksiyona geçerken hammadde talebi de artmış bulunuyor.
İzmir Ticaret Borsası AR-GE uzmanı Harun Gürkan'ın belirttiğine göre hammadde olarak pamukta 500 bin kişi, tarım işletmesi aile ferdi olarak sürekli istihdam edilmekte, 1.5 milyon kişi de mevsimsel ve geçici işçi olarak çalışmakta, ama pamuk doğrudan ve dolaylı tüm etkiler gözönüne alındığında 20 milyonu aşan insanı ilgilendirmekte. Yani pamuk, Türkiye'de iç tüketiciler de gözönüne alınırsa herkesi ilgilendiren bir ürün!
İkinci üretim kademesi olan iplik sektörüne bakılırsa, Türkiye'de 1990'lı yıllarda teşvik programı içinde desteklenmiş ve kurulmuş 2.8 milyon ton iplik üretim kapasitesi var. Bu kapasitenin yüzde 70 kadarı pamuk ve benzeri kısa elyaftan üretim gerçekleştirmekte. Yaklaşık 620 adet iplik fabrikasının yüzde 70 kadarı pamuklu iplik üretmekte. Emek ucuz ve hammadde de bol ve ucuz iken, bu yatırım mantıklı idi. Ancak bugün tekstil ve konfeksiyon sektörünün pamuk talebini iç üretimle karşılayamaz hale geldik ve Türkiye 2003-2004 sezonunda 517 bin ton çekirdeksiz pamuk ithalatı ile dünyanın bir numaralı pamuk ithalatçısı durumuna gelmiş bulunuyor (pamuk ithalatının beşte biri de Yunanistan'dan).
Yüzeysel bakılırsa pamuk üretim sektörünün temel sorunu bizim iç pamuk fiyatlarının dünya pamuk fiyatlarından yüksek olması. 1991-92 sezonuna kadar Liverpool A endeksi tipi dış pamuk fiyatının İzmir Ticaret Borsası STD 1 tipi iç pamuk fiyatlarından yüksek olduğu görülebilirdi. Aslında 1988-89 yıllarında başlayan dünya pamuk fiyatlarında düşüş (dışarıdan desteklemeyi unutmayalım) 1991-92 sezonunda İzmir Ticaret Borsası fiyatından yüzde 21 civarında daha düşük bir düzeye gelmiş ve bu tarihten sonra dış fiyatlar iç fiyattan düşük olmuştur. Ancak son iki yılda Türkiye iç pamuk fiyatlarının reel olarak (kamu iflası nedeni ile 2001 krizi sonrası düşen iç destek düzeyi etkili) düşmesi sonucu iç fiyat ile dış fiyat birbirine yaklaşmış çok küçük bir farklılık kalmıştır. Ancak dünya fiyatlarının iç fiyatlara göre düşmesi ortamında ise ithalat önemli oranda artmıştı. Üstelik ithalat fiyatı eşitlense bile (kur da gözönüne alınarak) kalite farkı nedeni ile ithalat yapılmakta!
Ancak kenarda başka bir bela pişmekte. DTÖ kuralları ve uluslararası dengeler, şeker ve pamuk gibi bazı ürünlerde ABD ve AB tarım desteklemesinin boyutlarının düşmesini getirmekte. Yapılan araştırmalar özellikle temel pamuk ithalatı kaynağımız olan ABD'de destek düştüğü anda dünya pamuk fiyatlarının yüzde 15-20 kadar yükseleceği öngörülmekte. Pamukta bir süre dışa bağımlılığımızın arttığı ama fiyatların da yükseldiği bir ortam gelebilir. Zaten kendi pamuk üretimini kendi yapan korumacı Çin ve Hindistan gibi ülkelerden ciddi rekabet görmekte olan tekstil ve konfeksiyon ihracat sektörünün, rekabet şansının, artan maliyet ve dışa bağımlılık nedeni ile ciddi şekilde azalması da iç pamuğa dönülene kadar gündeme gelecektir.
Yarın pamukta fiyat dışında üretimi etkileyen diğer faktörlere de bakacak ve iç destek konusunu da gündeme getireceğiz.
|
|
|
|
|
|
 |
