Dünkü yazımda bazı sorular sormuştum. Sizlerden bu sorulara cevap olarak bana mail atanlar da oldu. İlginç cevaplar da var. Bunlardan ilk soru için gelen cevaplardan biri şöyle;
'Yaşar Bey, eğer bu yöntemi bulduysanız ve garanti veirseniz, fiyat kolay. Yeter ki bir hafta yüzde 30 kazanıp diğer hafta yüzde 25 kaybedelim. Zaman sınırı koymaya da gerek yok. İstediğiniz fiyatta anlaşırız.'
Bu cevap tabii ki şaka yollu bir cevap ama, en azından böyle bir garanti verilmesi durumunda yatırımcının hemen hiç düşünmeden bu işe girebileceği net bir şekilde ortaya çıkıyor. İngilizce de bu davranışa 'short sighted' deniliyor. Türkçeye uyarlarsak kısa vadeci yaklaşım ya da sonunu düşünmeden hareket adını verebiliriz. Miyopik bakış adı da verilen bu yaklaşım uzun vadeli bakışı siz farkında olmadan engeller. Eğer 1000 lira ile yatırıma başlarsanız, 52 hafta sonunda (1 yıl sonra) paranız 690.3 liraya, iki yıl sonunda 357.4 liraya ve üç yıl sonunda da 185 liraya düşüyor.
Yani paranız sürekli olarak eriyor. İnanmayan varsa 1000 lirayı önce 1.3 ile çarpsın. 1300 lirası oluyor. Sonra 1300 liranın yüzde 25'ini 1300 liradan çıkarsın, 975 lira kalıyor. Sonra bunu 1.3 ile yine çarpsın ve bu şekilde devam etsin, sonuca ulaşacaktır.
Yatırımcıların farkında olmadan ellerindeki paralarının erimesinin en önemli sebeplerinden biri 'short sighted' olmalarıdır. İki veya üç tane negatif getiri, ilk defada kazanılan parayı götürdüğü gibi, ana parayı da ciddi biçimde eritmektedir. 1000 lirası olan biri yüzde 50 zarar etmiş ve parası 500 liraya düşmüşse, yeniden 1000 liraya ulaşmak için yüzde 100 kazanç sağlamalıdır.
Bu soru ile vurgulanmak istenilen en önemli nokta, borsada yaptığınız işlemlerde küçük gibi görünen kayıpların sizin tahmin ettiğinizden çok daha önemli olduğudur. Yüzde 2-3 veya yüzde 5 gibi görünen kayıplar eğer ardarda gelirse tasarrufları hızlı biçimde eritebilmektedir.
Borsa yatırımcısı genellikle hep yükseliş zamanlarında borsaya girdiği için belki ilk birkaç işleminden iyi para kazanır ve bu durum onun cesaretini artırarak borsaya daha fazla para ile girmesine neden olur (riskini artırır). 1000 lira ile girmiş ve ilk işleminde yüzde 10 kazanmışsa, artı 1000 lirayı daha borsaya yatırıp yüzde 5 zarar ettiğinde kazançlarının tümünü zaten geri verir.
İlk kayıplar acı vermesine rağmen, yatırımcı anlaşılmaz biçimde bir iyimserlikle büyük balığı tutacağı o günü beklemeye başlar ve bu umut onu borsada tutarken, kayıpları gün geçtikçe büyür. Bu durum Ekonomi Nobel Ödülü almış olan Daniel Kahneman tarafından da teyit edilmiştir. İnsanlar yatırım kararlarında rasyonel davranış biçimi göstermemektedirler.
Büyük balığı aramaya başlayan yatırımcı bir hisse aldığında hemen yükselmesini bekler. Birkaç gün içinde hareket yoksa aldığı fiyatın yüzde 2-3 altına vermekten kaçınmaz. Büyük balık yakalamak sabır işidir. Halbuki yatırımcı eriyen paralarını bir an önce yerine koyabilmek için, düştüğü borsa denizinde yılana (tüyolara) sarılır. Eğer bir tüyo sıradan bir yatırımcıya kadar ulaşmışsa, herkes duymuş demektir. Herkese ulaşmış bir haberi kullanarak kazançlı çıkamayacağınızın dinamikleirni 'Hüseyin dayının hazinesi' başlıklı yazımızda ayrıntılı olarak anlatmıştık.
