 |
|
|
|
Bütçe açığı herkesin belası!
|
|
|
Türkiye otuz yıl kadar büyük bütçe açıklarının kurbanı olduktan sonra 2001 krizini takip eden günlerde maliye politikasının önemini anlamış ve iki yıl Derviş döneminde, iki yıl da AKP döneminde tam dört yıl sıkı bütçe politikaları ile müthiş bir makroekonomik normalizasyon üretmiş bulunuyor. Öyle ki vatandaşların bir çoğu olanları 'çakamadığı' gibi gerçekleşenlere de inanmıyor.
Bütçe açıklarının ülkeyi batırdığı ve borç stokunu iyice azdırdığı 1990'lı yıllarda, Türkiye bütçe açıklarını 'eline sokabildiği' her yere gizlemiş ve vatandaşı ve dış alemi sürekli kandırmıştı. 2000 yılında başta Ziraat Bankası olmak üzere kamu bankalarına ve KİT'lere gizlenen 20 milyar doları aşkın görev zararı krizlerin önemli bir nedeni olmuştu. Özel bankalarda batan 20 milyar dolar ise kamu bütçe açıklarının finansmanı gerekmese, yani bankaların riskli portföylerine kamu görevlilerin göz yumması ortaya çıkmasa, yetkililer görevlerini yapsa, gündeme gelemeyecekti.
Türkiye (ve Lula dönemi Brezilya) bu sorunları büyük ölçüde aştı ama şimdi de ABD'den AB üyelerine kadar birçok ülke bütçe sorunları ile yeni boğuşmaya başladı. Ayın 23'ünde batı medyası, ABD'nin bütçe açığını küçültmek için global gıda yardım programlarını kıstığını duyuruyordu. Bu adım kabaca 100 milyon dolar tasarruf yaratacak. Diğer taraftan AB Komisyonu'nun ekonomik ve finansal konulardan sorumlu üyesi Joaquin Almunia geçtiğimiz çarşamba günü AB'nin yeni 10 üyesinden beşinin, yani Çek Cumhuriyeti, Polonya, Slovenya, Malta ve Kıbrıs'ın bütçelerini yüzde üç açık şartına uydurmak yolunda ciddi adımlar attığını, ancak Macaristan'ın bütçe açığı konusunda gerçekleştirmesi gereken reform adımlarını atamadığını deklare ediyordu. Ayrıca AB Komisyonu Portekiz'in 750 milyon Euro değerinde uzun vadeli gayrimenkul kiralama sonucu gelecek olan geliri, bütçe geliri yazmasını da reddetti. Macaristan Maliye Bakanlığı ise yaptığı açıklamada bütçe açığını ancak 2008 yılında kabul edilebilir duruma getireceğini ve ancak 2010 yılında Euro tek para sistemine girme durumuna gelebileceğini belirtiyordu.
J.Almunia diğer taraftan, AB üyesi ülkeler istedikleri takdirde stabilizasyon paktı denen yüzde üç açık kuralını değiştirebileceklerini, ancak bugün kurallara uyulmasından başka bir çıkar yol olmadığını belirtiyor ve mesela Yunanistan'ın durumunun acilen düzeltmesi gerektiğini gündeme getiriyordu. Komisyonun yaptığı incelemeye göre Yunanistan bütçe açığı 2004 yılında yüzde 5.3 düzeyinde gerçekleşti ve 2005 yılında ise yüzde 3.6 düzeyinde bir açık beklendiği ilan ediliyordu. Zaten Yunanistan Euro tek para sistemine girmek için son beş yılda her yıl bütçe açığı rakamlarını düşük göstermişti. Ancak Yunanistan tek günahkar ülke değil. Fransa ve Almanya da sürekli yüzde 3 kuralını ihlal ettikleri için AB Komisyonu tarafından cezalandırılmakla tehdit edilen iki 'baba' ülke.
Bu ortamda AB Komisyonu üyesi Almunia, komisyonun bütçe gelişmelerini daha yakından takip edebilmek için Eurostat adı verilen AB istatistik ofisinin yetkilerinin genişletilmesini ve ulusal istatistiklerin gerçeğe uydurulması için zorlama yapılması yetkisini talep ediyor. Talebe göre Eurostat elemanları IMF veya Dünya Bankası ekipleri gibi ülkelere yerinde ziyaret gerçekleştirerek, bütçe gelişmelerine ait kayıtlarda doğruluğu sağlamaya çalışacak.
Ancak başkaları bu katı adımlardan önce bütçe muhasebesinde açıkça bilinen, tutarlı ve herkese aynı şekide davranan bir yaklaşım içine girilmesi için ilkelerin yeniden belirlenmesi gerektiğini vurguluyor. Hatırlanırsa en büyük sorun savunma harcamalarının nasıl muhasebeleştirileceği konusunda ortaya çıkıyor. Ayrıca bazı kalemlerin nasıl muhasebeleştirildiği konusunda çifte standart olduğu da deklare ediliyor. Geçen yıl Belçika'da hükümetin Belgacom adlı telekom kuruluşunun emeklilik borçlarını devir alması sürecinde elde ettiğini söylediği karı erkenden gelir yazdırmış, ama yukarıda belirtildiği gibi benzer bir durumda Portekiz'e izin vermemiş bulunuyor.
Öyle gözüküyor ki biz bütçe açıklarından kurtulurken, AB'nin başı bütçe açıkları ile epeyce ağrıyacak.
|
|
|
|
|
|
 |
