İptal edilen özelleştirme ihalesinde TEKEL'e 1 milyar 150 milyon dolar teklif veren Japan Tobacco, durumu yakından izliyor. JTI Başkan Yardımcısı Benoit'ya göre, 'önce Türkiye elindekini masaya koymalı'

TEKEL'in sigara bölümü ile ilgili ilk ihaleye katılarak 1 milyar 150 milyon dolarla en yüksek fiyatı veren Japan Tobacco International (JTI), ihalenin iptalinden sonraki süreçte de ilgisini sürdürüyor. JTI'ın 60'a yakın ülkeyi kapsayan Bağımsız Devletler Topluluğu (eski Sovyet ülkeleri), Baltıklar, Ortadoğu, Afrika, Romanya ve Türkiye bölgesinden sorumlu Başkan Yardımcısı Andre Benoit, 'TEKEL'le yeniden ilgilenmeyi elbette düşünüyoruz. Ama önce Türkiye'nin masaya neyi koyacağını görmeliyiz' dedi.

Andre Benoit, JTI'ın Cenevre'deki merkezinde bir grup gazeteci ile yaptığı toplantıda, paralel piyasalar diye adlandırılan kaçakçılık sektörü dahil dünya sigara pazarı, Türkiye'nin bu pazardaki yeri, temel trendler ve kuruluşunun sosyal sorumluluk politikası üzerinde bilgi verirken TEKEL'in özelleştirilmesi ile ilgili soruları özetle şöyle cevapladı:

ELBETTE İZLEMEDEYİZ

'Cenevre'deki merkezimiz, Türkiye'nin de içinde bulunduğu 60'a yakın ülkenin yer aldığı bir coğrafyadan sorumlu. Bu bölgedeki toplam pazarın yüzde 61'ini Philip Morris International (PMI), British American Tobacco (BAT) ve JTI kontrol ediyor. Bu pazarın yüzde 11'i de TEKEL'in. TEKEL, sahip olduğu pazar büyüklüğü açısından da dünyada 7'nci. Türkiye ekonomisindeki olumlu gelişmeleri dikkatle izliyoruz. Türkiye'de enflasyonun düştüğünü, istikrarlı büyüme seyrinin yakalandığını görüyoruz. TEKEL'in özelleştirilmesiyle ilgimizi kesmiş değiliz. İhale açıldığında elbette ilgilenmeyi düşünüyoruz.

ÖNEMLİ OLAN MARKASI

TEKEL'in pazar payı ve marka gücü bizim için önemli. JTI Türkiye'de daha da büyümek istiyor. TEKEL'in markalarının gücünü biliyoruz. Giderek gerilemekle birlikte pazar payı da büyük. Biz TEKEL'in fabrikalarından çok bu yanıyla ilgiliyiz. Ancak, ihalede elbette markalara, pazar payına ve fabrikalara bir bütün olarak bakıyoruz.'

Benoit, 'İlk ihalede 1 milyar 150 milyon dolarla TEKEL'e en yüksek fiyatı siz verdiniz. Ancak, fiyat düşük bulundu, ihale iptal edildi. İkinci denemede teklifiniz bu fiyatın üstünde mi, altında mı olur?' sorusunu, 'TEKEL'i bu kez masanın üstüne nasıl koyacaklarını bilmiyoruz. Önce masanın üstüne konulsun, sonra fiyatı belirleriz' diye cevapladı.

ÖZELLEŞTİRMEDEN UMUTLUYUZ

Benoit, 'TEKEL'in sigara bölümünü blok değil de parça parça satarlarsa yine ilgilenir misiniz?' sorusu üzerine de, 'Parça parça da olsa, blok da satılsa biz TEKEL'le ilgiliyiz. TEKEL'in özelleştirilmesinden umutluyuz' dedi.

TORBALI LİDER KONUMUNDA

JTI Başkan Yardımcısı Andre Benoit, kendi sorumluluk bölgesindeki yatırımlarını şöyle sıraladı: 'Rusya 592, Türkiye 140, Romanya 100 ve Ukrayna 50 milyon dolar. Bunların dördü de bulundukları ülkelerdeki en büyük Japon yatırımları arasında yer alıyor. İzmir Torbalı'daki fabrikamız Ortadoğu ve Afrika'nın lideri durumunda. Bölgedeki 6 ülkenin üretimi, yönetimi ve personel eğitimi dahil tüm bağlantıları Torbalı merkezli. Torbalı'da yılda 31 milyar adet sigara üretiyoruz. Bunun yüzde 55'ini ihraç edip, Türkiye'ye 100 milyon dolar döviz getiriyoruz. Türkiye'den ihracat konusunda en iyi pazarlarımız arasında İran'ın da önemli bir yeri var.'

Üç oyunculu pazarın özellikleri

Dünya tütün pazarınnın üç ana oyuncusu var; Bunlar yüzde 20'lik pazar payı ile BAT (British-American Tobacco), yüzde 26'lık pazar payı ile Phillip Morris ve yüzde 15'lik oranıyla JTI. Pazarın geri kalan yüzde 39'luk bölümü ise daha küçük tütün üreticileri arasında paylaşılıyor. TEKEL özelleştirmesi, pazardaki konumlanmayı değiştirecek büyüklükte. TEKEL bu pazarda yüzde 11 pay ile önemli bir noktada bulunuyor. TEKEL'in üretim devleri arasındaki yeri ise 7.'lik.

KAÇAK SİGARA PAZARANIN İKİ YILDIZI

Sahte sigaraların en fazla üretimi Çin'de gerçekleşiyor. Yılda 100 milyar adet taklit sigara piyasaya sürülüyor. Çin Hükümeti bu sahteciliği durdurmak için harekete geçmiş durumda, fakat alınan önlemler yeterli değil. 2000 yılında gerçekleştirilen 3 bin 674 baskında toplam 5.7 milyar sahte sigara ele geçirilmişti. Hükümet o sene her gün neredeyse 10 baskın yapıyordu. Ancak ele geçirilen sigaralar üretimin sadece yüzde 6'sını oluşturuyor. Bu nedenle özel sektör ve Çin Hükümeti çok yoğun bir işbirliği içinde çalışıyor. Her ay devlet, kamu kuruluşları, tütün üreticiler ve özel sektör arasında düzenli toplantılar gerçekleşiyor. Yapılan baskınlarda özel sektör de devlete destek veriyor.

VERGİ KONUNCA KAÇAK FIRLAMIŞ

Polonya 2000 yılında vergi düzenlemesini AB yasalarına göre değiştirdi. AB'nin taleplerini 2009 yılına kadar bitirmek isteyen Polonya Hükümeti, bu nedenle 2000, 2001, 2002 yıllarında vergi oranlarında büyük artışlara gitti. Son 5 senede enflasyon yüzde 4.9 oranında seyrederken, perakende satış fiyatları ve vergi oranları ortalama yüzde 16 oranında (enflasyonun üç katı) artış yaşadı. Bunun sigara satışlarındaki etkisini incelersek, 1999'da sahte sigara üretiminden eser yokken, şimdi sigara piyasasının yüzde 16'sı taklit üretimden oluşuyor. Merdivenaltı üretim yüzünden hükümet de istediği kadar vergi alamıyor, hatta 2000 yılında vergi gelirlerinde ciddi bir düşüş söz konusu.

TEKEL'İN İÇİNİ NET GÖREMEDİK

JTI Başkan Yardımcısı Andre Benoit, 'TEKEL'in ilk özelleştirme ihalesinde eksik gördüğünüz yan neydi?' sorusunu, 'Bir evi sadece dışına bakarak alır mısınız? Biz de TEKEL'in içini tam göremediğimizi düşünüyoruz. Evet, fabrikaları inceledik, hesaplara baktık, ona göre de bir fiyat verdik. Ancak, önümüze uluslararası denetimden geçmiş bir bilanço konulamadı. Yani, evin içini de görebilmeliyiz' diye cevapladı.

DÖRT ANA ÜRÜNÜN PAYI

JTI Camel, Winston, Mild Seven ve Salem gibi küresel markalarının dünya pazarlarındaki penetrasyonunu artırmak istiyor. Kar marjlarını bu ürünlere çevirip, buralarda büyümeyi planlıyor. 2000 yılında bu ürünler JTI'ın toplam karının yüzde 22'sini kapsıyordu. 2003'te bu oran yüzde 38'e çıktı. Bu oranın daha da yükseleceği öngörülüyor.