|
|
|
Stiglitz ve Malezya!
Stiglitz'in ülkemizde attığı siyasi nutuklara ve siyasi içerikli kitaplarına Türkiye'de ciddi akademik reaksiyon başladı. Bu çok güçlü mikroekonomi teorisyeninin siyasi atışlarından tek sıkılan ben idim diye düşünüyordum, meğer çok kalabalık imişiz. Mahfi Eğilmez Radikal Gazetesi'nde Stiglitz'in siyasi içerikli ilk kitabı hakkında aşağıdaki özeti vermiş: 'Onun IMF eleştirisini iktisatçı kimliğine yakıştıramamış, hayal kırıklığına uğramıştım. Sanki o eleştiri ünlü bir iktisatçının değil, daha çok IMF veya Dünya Bankası'nda aradığını bulamamış bir memurun eleştirisi gibi idi!' Siyasi içerikli son kitabı hakkında ise 'Stiglitz'in anlatmak istediklerini, doğru da olsa, neden 5-10 sayfalık bir broşürde özetlemediğini anlayabilmiş değilim... Stiglitz kadar ünlü bir iktisatçıdan çok daha derin analizler ve katkılar bekliyor insan!'
Benim eleştirilerim ise Mahfi'nin tezinden daha ötede! Ben Stiglitz'in bilgi eksikliği yani kendi ürettiği asimetrik enformasyon eksikliği nedeni ile şehit düştüğü iddiasındayım! Bunu Malezya ve sermaye kontrolleri konusu ile sergilemeye çalışacağım.
Stiglitz ilk gürültü yaratan 'Küreselleşme ve Hayal Kırıklıkları' kitabının 122'nci sayfasında IMF programı uygulamayan Malezya'nın bu Başkanı Mahathir'in, faizlerin yükseltilmesini talep eden IMF programından nasıl kaçındığını anlatıyor. 123'üncü sayfada ise Eylül 1998 tarihinde ise Malezya'nın ringgit adlı parasını 3.80 düzeyinde dolara bağladığını, faizleri düşürdüğünü ve off-shore ringgit hesaplarına el koyduğunu vurguluyor. Ayrıca Malezya'nın vatandaşlarının yurt dışına sermaye transferine katı sınırlamalar koyduğunu ve yabancı mali portföy yatırımlarını da 12 ay için dondurduğunu söylüyor. 7 Eylül 1998 tarihinde ünlü iktisatçı Paul Krugman'ın da Fortune dergisindeki yazısında Mahathir'i sermaye kontrolları koymaya teşvik ettiğini söylüyor. Buna ek olarak da Dünya Bankası'ndaki kendi ekibinin Malezyalılar ile çalışarak bu sermaye kontrollerinin bir 'exit tax' yani sermaye çıkış vergisi haline getirilmesine yardımcı olduğunu söylüyor. Bu tercihler sonrasında da Malezya'nın IMF programı uygulayan diğer ülkelerden, yani mesela Kore'den daha iyi duruma geçtiğini belirtiyor.
Bu kesinlikle gerçek değil. Üç noktada Stiglitz gerçekleri saptırıyor veya bilmiyor!
Birincisi, Güney Asya krizi başlamadan evvel, yani Ocak 1997 tarihinde bir dolar 2.5 ringgit iken haziran ayından sonra Tayland'da krizin başladığı 1997 yılı sonunda bir dolar 4.4 ringgit değerine çıkıyor. 6 Ocak 1998 tarihinde bir dolar 7.2 ringgit, 12 Şubat 1998 tarihinde ise krizde en kötü değer olan 7.9 ringgit değerine zıplıyor. Dikkat: Zirve kur tarihi şubat 1998! Bundan sonra düzelme başlıyor, 3 Mart 1998 tarihinde bir dolar 5.4, ve Ağustos 1998 tarihinde ise 4.2 ringgit değerine geriliyor. Kambiyo kontrolleri ise 2 Eylül 1998 tarihinde ilan ediliyor ve kur 3.8 olarak sabitleniyor. Yani Malezya'da döviz kuru koptuktan, zirveye çıktıktan ve sonra da sorun iyice izole edilip, piyasa durgunlaştıktan, yani kriz 1997 ortasında başladıktan tam birbuçuk yıl sonra kambiyo kontrolleri gündeme geliyor. Kaldı ki Malezya Eylül 1998 tarihine kadar oldukça IMF tipi önlemler uyguluyor. Talep artırıcı, Keynesyen ve Stiglitz'in beğendiği tür politikalara geçiş krizden sonra oluyor. Stiglitz bize hasta iyileştikten sonra verilen ilacı tavsiye ediyor! Bu da komik! Kaldı ki Malezya, bütçe açığı ve aşırı borcu olmayan, kocaman yabancı sermaye doğrudan yatırımı olan, kamu kesimi değil özel sektörü hasta bir ülke, yani çok farklı yapısı var!
İkincisi Stiglitz Malezya'nın diğer ülkelerden daha iyi duruma geçtiğini söylüyor ve G.Kore ile mukayese yapıyor. Bu da doğru değil! Aşağıda Kore ve Malezya'nın büyüme performansı var. 1996-2000 arasında G.Kore yılda sırası ile 7.1, 5.5, eksi 5.5, 9.2, 6.5 hızla büyüyor, Malezya ise gene 1996-2000 arasında 8.6, 7.7, eksi 6.8, 4.9, 5.2 hızla büyüyor. Malezya'nın büyüme performansı Güney Kore'den açık şekilde daha kötü! Malezya hem daha büyük bir durgunluk yaşamış, hem de kriz sonrası daha düşük büyüme gerçekleştirmiş bulunuyor.
Kaldı ki Paul Krugman bundan birkaç ay evvel Eczacıbaşı Topluluğu'nun davetlisi olarak Türkiye'ye gelmişti. Kendisi ile yaptığımız görüşmelerde Malezya ve sermaye kontrolleri konusunu gündeme getirdik. Onun yargısı, sermaye kontrollerinin ne pek faydası, ne de bir zararı olmadığı şeklinde! Yani stiglitz gibi düşünmüyor.
Üstelik Stiglitz kitabında Malezya'da çıkış vergisi konduğunu söylemekle beraber, çarşamba günü Türkiye için kısa vadeli sermaye giriş vergisi tavsiye ediyordu!
Malezya konusunda biraz inceleme yapanın ideolojik yaklaşımı olmadığı taktirde Stiglitz'in anlatımı ve vardığı sonuçları kabullenmesi mümkün değil! Durum üzücü! Yarın IMF'nin karşı atağını aktaracağız!
|
|
|
|
|
|
|
