Doğmamış ineğin balesi!

O her şeyi biliyordu, bilgi stoğu lahmacun derinliğinde olsa da. M.Harrington'un 'The Other America' adlı kitabından kopya çekerek 'Öbür Türkiye' kavramını uydurmuştu, ama olsun, çoğu Türkler bunu bilemezlerdi ki. Gelir dağılımı üzerinde ahkam kesiyordu. Elindeki data bir piyasa şirketinin sosyo-ekonomik endeks tablosu idi ve şirket 'Bu bir gelir dağılımı araştırması değil!' diye bangır bangır bağırmakta idi. Ama olsun, Türkler endeks ile gelir dağılımının farkını bilmezlerdi ki. Türklere şırınga verenlere göre gelir dağılımı bozulmuştu. Bunu araştırmaya gerek yoktu ki. Ölçmeye de gerek yoktu. Ayrıca 'metre nedir bilmeyen terzi gibi' gelir dağılımı üzerinde televizyonda konuşurken milletin önünde 'Gini katsayısı ne demek?' diye soracak kadar da saftı. Ölçütü bilmiyordu, ama iktisat doktorası yapmıştı. Ama yapılmamış araştırmanın sonuçlarını biliyordu. 'Doğmamış ineğin balesi' adını koyalım!

Ancak kimse tabiat anayı ömür boyu kandıramaz. Bu ülkede son altı ayda iki adet gelir dağılımı araştırması yayınlandı. Birincisi, Ankara'da yayınlanan İktisat, İşletme ve Finans dergisinde. Dergiyi çıkartan Ali Bilge bu yayın işini yıllardır ciddi şekilde yapmaktadır. Genelde de 06 plakalı sol iktisatçıların ve genç akademisyenlerin katkı yaptığı, ama ciddi bir dergidir (Ankara'da sol olmayan iktisatçılar küçük bir azınlık olduğu için bu da doğaldır). Bu dergide gene 06 plakalı, pek kapitalizm eğilimli sayılamayacak bir araştırmacının yayınladığı 2000 yılı gelir dağılımı araştırması çıktı. Araştırmacının ideolojik konumunu vurguluyorum, çünkü aksi takdirde 'CIA yaptırdı' gibi iddialar ortaya çıkar. Derginin Haziran 2001 sayısında ilk makale bu! Ben kaçırmıştım ama kısmen Radikal Gazetesi'nde de yayınlanmış. Bu araştırmayı inceleyelim, sonra da TÜSİAD tarafından yayınlanan ve Seyfettin Gürsel'in yaptığı gelir dağılımı araştırmasını da gündeme getireceğiz.

Türkiye'de 1994 yılından bu yana resmi gelir dağılımı araştırması yapılmadı. DİE bu yıl yapacaktı, o da geçenlerde durduruldu. Araştırmacı Sezgin Tüzün Veri Araştırma Şirketi'nde üretilen araştırmanın sonuçlarını özetliyor. Araştırma aynen DİE gibi ülkeyi kentsel kırsal diye ikiye bölüyor. Bu yeni araştırma kentsel kısmı içeriyor ve kent ırmasının sonuçları ile bu araştırmayı da karşılaştırıyor. 20 bin üzerindeki nüfusu olan yerlerden örnekleme yapılıyor. 1994 DİE araştırmasının 26256 haneyi kapsamasına karşılık, 2000 Veri Araştırma İncelemesi'nde ise 1922 Hane (5022 birey) üzerinden bilgi toplanmış. Tabii ki bu örnek hacmi önemli bir fark ve örnekleme sorunlarını büyütebilecek bir farklılık. Ama makalede özel şirketin araştırması ile ilgili detaylı bilgi veriliyor, çeşitli karşılaştırmalar yapılıyor. Bazı fikirlere ulaşmak ve sonuçlar çıkarmak mümkün.

Ama biz palavracılara bir örnek verebilmek için araştırmanın DİE ile mukayeseli global sonuçlarını buraya taşıyacağız. Burada ilginç sonuçlar var. 1994 yılında Gini katsayısı DİE tarafından (kenstel hane gelirleri için tabii) 0.57 iken bahsettiğimiz araştırmada 2000 yılında 0.48 rakamına gerilemiş bulunuyor. Gini katsayısında sıfır değeri herkesin eşit geliri var demektir, katsayı bir ise dağılım kötüdür, bütün gelir bir kişinin demektir. 2000 yılında gelir dağılımı Gini ölçütü ile düşük rakam verdiğine göre gelir dağılımı iyileşmiş oluyor. Tabii bu bir örnekleme sonucudur. Bu nedenle sonuçta bir örnekten gelen bir istatistik olan (parametrenin tahmini) Gini katsayısı için güven aralığı hesaplansa daha iyi olurdu diye de düşünüyoruz. Ama medyadaki 'fosmodern cahiller' bunu da anlamaz. Araştırma gene çok önemli olan bir konuyu da vurguluyor. 1994 kriz yılı. Krizde gelir dağılımı yükselen faiz nedeni ile bozulur. Bu nedenle 2000 yılında, ilk onbir ayında faiz düşen ortamda düzelme olması da normal. Faiz yükselmesi 2001 gelir dağılımını da bozacak tabii ki.

Aşağıda kör gözlerin de görebilmesi için bulguları veriyoruz. Ama araştırmada incelenmesi gereken çok detay var. Kaynağı veriyoruz, isteyen zahmet edip okusun (bazıları okur ama anlamaz tabii).

Yukarıda verdik ama Gini katsayısına pek gerek yok. Çıplak göz ile bakış bir düzelme gösteriyor. Yarın S.Gürsel'in TÜSİAD yayını gelir dağılımı araştırmasına geçeceğiz. Sırası geldi!