Helikopter krizi

Taarruz helikopteri ihalesini kazanan Amerikan Bell firması, helikopterin silah sistemlerini kontrol eden bilgisayarı Türkiye'nin geliştirmesine izin vermeyince program tehlikeye girdi

Türk Silahlı Kuvvetleri'nin dev projelerinden olan taarruz helikopteri ihalesini alan Amerikan Bell firması, nihai imza öncesinde program taahhütlerine aykırı hareket edince, Türk-Amerikan savunma ilişkilerinde yeni bir kriz ortaya çıktı.

TSK'nın, 145 adet taarruz/taktik helikopteri alımı için açtığı ATAK projesi, uzun süren değerlendirmelerin ardından 21 Temmuz 2000'de sonuçlandı. King Cobra modeliyle Amerikan Bell firması, beş firmayla yürütülen görüşmelerde sayının üçe indirilmesinden sonra, proje modeli ve taahhütleri göz önünde bulundurularak, diğer iki aday olan İtalyan Agusta ve Rus Kamov firmalarını geride bırakıp, ihaleyi kazandı. Savunma Sanayii İcra Komitesi'nin kararının ardından firmayla, nihai kontrat için sözleşme görüşmelerine başlandı. Ancak Savunma Sanayii Müsteşarlığı'nın yürüttüğü görüşmeler artık sonuçlanma aşamasına gelmişken beklenmedik bir kriz patlak verdi.

Bakanlıktan tehdit

ABD Savunma Bakanlığı, helikopterin tüm silah sistemlerini kontrol eden görev bilgisayarını kendi olanaklarıyla geliştirmek isteyen Türkiye'nin isteğine karşı çıkarak, bu kararda diretilmesi halinde 'ihraç lisansı' vermeyeceğini bildirdi. ABD Savunma Bakanlığı Amerikan Savunma ve Güvenlik İşbirliği Ajansı'ndan General Tomi Walters imzasıyla Savunma Sanayii Müsteşarı Dursun Ali Ercan'a gönderilen mektupta, 'ihracat lisansı vermeme tehdidi' şöyle dile getirildi:

'ABD Savunma Bakanlığı, Türkiye'nin kendi kendine yetebilirlik konusundaki arzusunu takdir etmekte ve sizi en geniş çerçevede desteklemeyi öngörmektedir. Ancak Bakanlık, helikopterin ihracına sadece Birleşik Devletler Hükümeti'nin geliştirdiği görev bilgisayarıyla birlikte izin vermektedir.' Mektupta, Türkiye'yi şoka uğratan ikinci unsur ise satışın sadece FMS kanallarından yapılacağı görüşü oldu. Projenin ilk aşamasında, satışın sadece küçük bir bölümünün bu kanaldan yapılacağı taahhüdünde bulunan ABD Hükümeti'ne yanıtı, Savunma Sanayii Müsteşarı Dursun Ali Ercan verdi.

Ercan, 15 Haziran'da gelen bu mektuba 29 Haziran'da verdiği sert yanıtta, ABD'nin görüş ve önerilerinin, anlaşma müzakereleri tamamlanmak üzere olan ve kritik bir aşamaya gelen ATAK programını olumsuz etkileyeceğini vurguladı. Mektupta, 'Satışın FMS kanallarından yapılması görüşü proje modeline aykırı ve TSK tarafından kabul edilmesi mümkün değildir. Bu yaklaşımlar sadece ATAK programı üzerinde değil, gelecekteki diğer ortak projeler üzerinde de olumsuz yansımaları olacaktır' ifadesine yer verildi.