Anayasa Mahkemesi ve faiz oranları

Anayasa Mahkemesi 3095 sayılı 'Kanuni Faiz ve Temerrüt Faizine İlişkin Kanun'un 1 ve 2'nci maddelerinin Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verdi. Ancak, iptal nedeniyle hukuksal boşluk doğacağını düşünerek iptal kararının Resmi Gazete'de yayınlandığı tarihi (26 Kasım 1999) takiben 6 ay sonra yürürlüğe girmesini öngördü.

Bilindiği gibi, kanun yürürlüğe girdiği 04.12.1984 tarihinde temerrüt faizini 30 olarak kabul etmiş, daha sonra Bakanlar Kurulu Kanun'un verdiği yetkiye dayanarak 01.01.1998 tarihinden geçerli olarak bu oranı 50'ye çıkarmıştır.

Anayasa Mahkemesi; 'Enflasyon ve buna bağlı oluşan döviz kuru, mevduat faizi, hazine bonosu ve devlet tahvili faiz oranlarının sabit ve yasal temerrüt faiz oranlarının çok üstünde gerçekleşmesi borçlunun yararlanması, alacaklının zarara uğraması sonucunu doğurmuştur. Bu nedenle, borçlu süresinde borcunu ödememekte, yargı yoluna başvurulduğunda da yargı sürecini uzatma gayreti göstermekte, böylece yargı mercilerindeki dava ve takipler çoğalmakta, yargıya güven azalmakta, kendiliğinden hak almak düşüncesi yaygınlaşarak, kamu düzeni bozulmakta, kişi ve toplum güvenliği sorulmaktadır' gerekçesiyle kanunun Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesine ve 5. maddesinde yazılı 'Devletin temel amaç ve görevleri'ne aykırı olduğunu kabul etmektedir.

Anayasa Mahkemesi'nin yukarıya aynen aldığım tesbitlerine katılmamam mümkün değildir.

Ancak yadırgatıcı olan; faiz oranlarının, ekonomik hayatın akışı içinde düşük kalması sebebiyle, kanunun ve belirlediği faiz oranlarının yetersiz kaldığı düşüncesiyle devletin Anayasa ile tarif edilen görevlerini yapmakta bu kanunun kifayetli olmadığı gerekçesiyle iptal edilebilmesidir.

Anayasa Mahkemesi'nin özellikle ekonominin gidişine göre, epeyce soyut kavramlar içeren 2. ve 5. maddelere göre yürürlükteki kanunları yorumlaması halinde, yasama organının görev ve yetkisine girmiş olacağından korkarım. Kanunlar zaman içinde devletin görevlerini yapması bakımından yetersiz kalabilir.

Mesela, gündemde olan Bankalar Kanunu'ndaki değişiklik tasarısında yer alan kurum, kurul kavramları ile bankaların uyması gereken oranlar da aynı gerekçe ile tartışılabilir. Aradan geçen zaman içinde bunların yetersiz veya aşırı kalması halinde, Mahkeme'nin bu gerekçelerle iptal kararı verebilmesi ihtimali vardır.

Dahası, Ceza Kanunu'nda hırsızlık veya dolandırıcılık fiilleri için konulan cezalar düşük kalmıştır, bu da bu suçların artmasına neden olmaktadır, demek ki devlet mal güvenliğini korumamakta ve mağdurlara adaletli davranmamaktadır, düşüncesiyle pekala iptal kararı vermek mümkün olacaktır.

Öte yandan, kanunda yazılı temerrüt faiz oranı alacaklının zararını telafi etmiyor ise (bu güne kadar öyleydi) Borçlar Kanunu Md. 105 alacaklıya bu zararını talep ve dava imkanı tanımaktadır.

Üstelik; enflasyon faizler, döviz fiyatlarındaki başlayan düşüş ve hedeflenen oranlar, kanunda yazılı oranı yeterli ve hatta yüksek duruma bile getirebilecektir. Bu günlerde bile Anayasa Mahkemesi'nin gerekçesi kendiliğinden ortadan kalkmış görünmektedir.

Anayasa Mahkemesi, iptal kararının yürürlüğe girmesini, bu arada 'uygun' bir kanun çıkarılması için 6 ay ertelemiştir. Bu süre içinde çıkmazsa, karardaki gerekçeden daha ağır sonuçlar doğacak, alacaklının mağduriyeti asıl o zaman tam olarak gerçekleşecektir.