03 TEMMUZ 2009 CUMA

Deniz Gökçe deniz.gokce@aksam.com.tr

Bugün de üretim yani arz tarafı !

Dün bu sütunda ilan edilen 2009 birinci çeyrek sayılarının talep tarafını gündeme getirmiş, yüzde 13.8 daralmanın hangi sektörlerdeki harcama daralmasından en çok kaynaklandığını aktarmıştık.
Bugün ise daralmanın arz tarafını, yani üretim sektörleri arasında hangisinin ne boyutta daraldığını gündeme getireceğiz. Talep tarafını neden, arz tarafını ise sonuç olarak görebiliriz.

Verilere 'masaj' yapmadan çıplak olarak baktığımızda toplam içinde payı yüzde 4.8 olan tarım yüzde 2.7 daralmış (çıplak sayılar tabloda yok, tablo pay çarpı artış hızı demek olan büyümeye katkı paylarını gösteriyor). Tarım genelde ilk çeyrekte kötü olur, bunun nedeni mevsimseldir. Bu yıl tarımda ileride üçüncü ve dördüncü çeyrekte göreceğimiz gibi iyi bir yıl ve ilerdeki çeyreklerde tarım büyümeye pozitif katkı yapacak.
Sanayi sektörü toplam içinde yüzde 27.1 paya sahip ve daralma yüzde 17.6. Bu sektör en çok ihracat daralmasından, yani dış talepten etkilendi. Çünkü ihracatın nerede ise yüzde 90 civarındaki bölümü sanayi ürünü!
İnşaat sektörü yüzde 5.7 paya sahip ve daralma yüzde 18.9. Bu sektör en çok kredi daralması ve beklenti bozulmasından etkilendi.
Hizmetler toplamının payı yüzde 62.3 ve daralma yüzde 12.3. Bu krizin özelliği birçok ülkede olduğu gibi hizmet sektörü ağırlıklı ülkelerde daha az çöküş olduğu: Bizim ülkemizde de hizmet sektörü daralması göreli olarak daha az ama sektörün çapı büyük olduğu için büyümeye negatif katkısı fazla olacak.
Bu ilk çıplak veri aktarımını yaptıktan sonra esas gösterge olan arz tarafında büyümeye sektörel katkılar tablosuna geçebiliriz.
Katkı tablosu gerçek gösterge ve sektörün üretimdeki payı ile artış hızını çarparak elde ediliyor.
Bu tablo arz tarafı katkı tablosu. Dün verdiğimiz talep tarafı katkı tablosu işin talep tarafını, yani hangi harcamaların daraldığını göstererek dış talep ve iç talebi ayırmamıza olanak sağlıyordu. Harcama daralması işin nedenini gösteriyor. Ülkemizde özel sektör tarafının tüketim ve yatırımda çöktüğünü dünkü tablodan görmüştük.
Bugün baktığımız katkı tablosu ise sonuç tablosu olarak yorumlanmalı. Harcamada özel tarafta çekilen fren (hem tüketimde hem de yatırımda), arzda yani üretimde, hemen her sektörün üretiminin daralması sonucunu getirmiş.
Yarın devam edeceğiz.

Üretimde Büyümeye Katkı Tablosu (Pay çarpı artış hızı) .
2008 2008 2008 2008 2008 2009
I II III IV Toplam I
Tarım 0.3 -0.1 0.8 0.4 0.4 -0.1
Sanayi 2.5 1.4 0.2 -2.6 0.3 -5.0
İnşaat -0.2 -0.3 -0.5 -0.9 -0.5 -1.1
Hizmetler 4.7 1.8 0.7 -3.1 0.9 -7.5
Ticaret 1.4 0.6 -0.2 -2.0 -0.1 -3.5
Ulaştırma-Haberleşme 1.3 0.7 0.2 -1.0 0.2 -2.7
Finansal hizmetler 0.9 0.9 0.7 1.0 0.9 1.1
Konut sahipliği 0.1 0.1 0.1 0.2 0.1 0.2
GSYH 7.3 2.8 1.2 -6.2 1.1 -13.8

Yasal Uyarı: TurkMedya internet sitelerinde yayınlanan haberler ve köşe yazılarının tüm hakları TurkMedya Yayın Grubuna aittir. Kaynak gösterilerek dahi haberin veya köşe yazısının tamamı yazılı izin alınmaksızın kullanılamaz.
Sadece alıntı yapılan haberin veya köşe yazısının bir bölümü, alıntı yapılan habere/yazıya aktif link verilerek kullanılabilir.